Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Trójkąt autobiograficzny

23 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

 Czermińska Małgorzata Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie.

Czym jest autobiografia? Jak przed swym czytelnikiem (już w tytule) odkrywa autorka, może być świadectwem, wyznaniem, wyzwaniem. Czytając książkę, daje się jednak zauważyć, że spod tych hasłowych ujęć wyłaniają się trzy typy osobowości ludzkiej (temperamentu dziennikarza) jak i odmienne rodzaje podejścia do świata i czytelnika. Świadectwo przeżytym czasom wystawiają autorzy cechujący się otwartością na to, co zewnętrzne, skrupulatni niczym historycy rejestrujący fakty codzienności, lub wielkich wydarzeń. Wyznania czynią osoby introwertyczne, skupione na swych przeżyciach i swoim ja – do końca dla nich niezrozumiałym i problematycznym. Wyzwanie rzucają ludzie o duszach niespokojnych, potrzebujący nawiązać dialog. Ci ostatni, jak odkrywa autorka, nie chcą tylko opisywać świata i wydarzeń, nie chcą zagłębiać się w swoich doznaniach i uczuciach. Pragną opowiadaniem swojego życia, wydarzeń w jakich brali udział, lub jakich byli świadkami, wywołać dyskusje, polemikę, chcą tak naprawdę wstrząsnąć, wywołać reakcję. “Autobiograficzny trójkąt” analizując trzy typy postaw ludzkich jak i narracji, pokazuje jak dziwną jest literatura biograficzna, umieszczona pomiędzy literaturą faktu a eseistykom, przemawiająca do czytelnika, z jednej strony, z głębni intymnych, wewnętrznych doświadczeń ludzkich, a z drugiej, pokazująca, jak kształtowała się historia i rozumienie świat. Pomimo jasnego podziału “trójkąta” jaki definiuje Czermińska, nie znajdziemy w jej książce sztywnego rozumienia literatury. Można by przypuszczać, że dla autorki literatura, jak samo życie, jest niejednoznaczna i niejednorodna. Pomimo określonych stylów i gatunków form literackich, można zaobserwować ich wzajemne przenikanie, tak jak nakładają się i pozostają niejednoznaczne ludzkie postawy i zachowania. Dlatego  w swej metaforze trójkąta, w którego wpisane zostaje rozważanie człowieka o własnej kondycji, autorka pokazuje szereg niuansów i zależności pomiędzy podejściem do siebie, świata i drugiego człowieka. Tym samym, pozwala na przyjrzenie się jeszcze raz takim dziełom, jak choćby “Dzienniki” Gombrowicza, by dojrzeć w nich nie tylko egzystencjalną analizę życia, lecz również wyzwanie. Wyzwanie jakim są same te zwierzenia i wywody, wyzwaniem do podjęcia dyskusji, do refleksji, do spojrzenia na świat w inny sposób.

Autobiograficzny trójkąt ma wskazywać dynamikę przemian w autobiografii. Pomysł wpisania schematu w trójkąt nie jest autorski. Wcześniej zrobił to Bruckner ( Nadawca – tam gdzie ja; Odbiorca – tam gdzie świat przedstawiony; czubek – kontekst), to że nadawca, odbiorca i świat przedstawiony istnieje w mowie jest bardzo stary (Arystoteles i Platon też już o tym mówili), Czerwińska zastosowała po prostu ten schemat do autobiografii – i to jest nowatorskie.

Autorka przedstawia czym jest PROZA NIEFIKCJONALNA i wyróżnia 3 jej obszary (związane z kryzysem powieści):

1. LITERATURA FAKTU – pojęcie pochodzi z dwudziestolecia międzywojennego, ma charakter manifestu literatury proletariackiej; propagowały ją 2 nurty: w ZSRR – Nowy Lef, w Niemczech – Nowa Rzeczywistość; w PL wiąże się z Grupą Autentystów – program zwany autentyzmem. Do tej literatury zalicza się: reportaż, relacje, kronikę,

2. LITERATURA DOKUMENTU OSOBISTEGO – najwięcej biografii/ autobiografii; autorem terminu jest Roman Zimond – w jego rozumieniu oznaczał cały obszar pisarstwa autobiograficznego (formy epistolarne, pisma osobiste – intimismika, formy biograficzne). Dokumentarność to coś innego niż literatura dokumentu osobistego. Literatura oddalona od suchego dokumentowania faktów. Wyróżniał dwie opozycyjne postawy: NAOCZNE ŚWIADECTWO (metoda „oka kamery”; obiektywne przedstawienie rzeczywistości – widzę coś i to opisuje)// PISANE WPROST O SOBIE (subiektywizm; najważniejsze „ja” mówiące). Z czasem opozycyjność ta zaciera się, dwa elementy zlewają się, granica się zaciera. Wyraźne staję się „ty” do którego się mówi, do kogo się pisze; czytelnik jest wciągany w to, co przedstawia mu autor à różne zaczepki i prowokacje w jego kierunku.

3. ESEJ – nie mieści się już w trójkącie, wykracza poza to rozumienie; stanowi dominantę refleksji filozoficznej; rozwija się w krytyce literackiej i wśród wielu tekstów naukowych.

Trójkąt i dwa typy narracji:

1. INTROWERTYWNA – in. INTROSPEKCYJNA, wyznanie; dziennik: a) zewnętrzny (świadectwo); b) intymny (egotysta)

2. EKSTRAWERTYWNA – in. EKSTRASPEKCYJNA, postawa świadka.

Różne typy wypowiedzi niefikcjonalnej: pamiętnik, list, dziennik z podróży, itp., itd., skłaniają się ku jednej z form narracji.

R. Zimond:

1. Postawa świadectwa:

    • Dominuje w pamiętnikach, które zostały poświęcone pewnym znanym ludziom/ wydarzeniom;
    • Kroniki wydarzeń;
    • Wspomnienia z podróży;
    • Często charakter epicki;
    • Nadawca i odbiorca są w tle;
    • „de belllo Galico” – postawa Juliusza Cezara.

2.Postawa wyznania:

    • Dzienniki intymne, osobiste, autoportret literacki, może naśladować autobiografię duchową, w kabaliczyźnie (w kabale?) pojawia się jako biografia mistyczna;
    • Dzienniki filozoficzne, opowiadające dzieje przeżyć intelektualnych, autobiografia artysty;
    • Forma wypowiedzi autoterapeutycznej i autokreacyjnej.

3. Na tym tle pojawia się rewolucyjna postawa Gombrowicza à „dialog” z czytelnikiem, prowokuje go, zapędza w kozi róg.

Retoryczna źródła 3 postaw. „trio officia dicendi” – trzy formy mówienia obowiązujące w retoryce; Platon powiedział, że wypowiedź to „coś gdzie ktoś komuś coś mówi”; Arystoteles: na każdą mowę składają się 3 elementy: mówca, przedmiot mowy, adresat.

1. ETHOS – JA, nastawienie na osobę mówiącą;

2. PATHOS  3 rodzaje perswazji:   – TY, nastawienie na poruszenie słuchaczy;

3. LOGOS  –  nastawienie na logikę mowy, świat przedstawiony.

Wymienność postaw autobiograficznych: 

Józef Czapski, Na nieludzkiej ziemi, postawa wyznania, ale okazuje się, że jest też wiele o wew. stanach ducha świadka, element biografii też się pojawia, mimo pozorów świadectwa dominuje i tak postawa wyznania.

Gombrowicz znalazł drogę pośrednią przez trójkąt: 1. Autokreacja na oczach czytelnika; 2. Reżyserowany spektakl, 3. List do współczesnych i potomnych wyrażający się w postawie wyzwania. U Gombrowicza TY jest zawsze traktowane z dystansem, krytycznie, bez szacunku. Przeciwstawia się filozofii dialogu zakładającej szacunek do TY, do osoby z która się w ten dialog wchodzi.

G.Herlin-Grudziński, Dziennik pisany nocą, postawa świadka, niby kronika, ale jednak interpretuje świat.

Twoja odpowiedź