Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Trójkąt autobiograficzny

23 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

 Czermińska Małgorzata Autobiograficzny trójkąt. Świadectwo, wyznanie i wyzwanie.

Czym jest autobiografia? Jak przed swym czytelnikiem (już w tytule) odkrywa autorka, może być świadectwem, wyznaniem, wyzwaniem. Czytając książkę, daje się jednak zauważyć, że spod tych hasłowych ujęć wyłaniają się trzy typy osobowości ludzkiej (temperamentu dziennikarza) jak i odmienne rodzaje podejścia do świata i czytelnika. Świadectwo przeżytym czasom wystawiają autorzy cechujący się otwartością na to, co zewnętrzne, skrupulatni niczym historycy rejestrujący fakty codzienności, lub wielkich wydarzeń. Wyznania czynią osoby introwertyczne, skupione na swych przeżyciach i swoim ja – do końca dla nich niezrozumiałym i problematycznym. Wyzwanie rzucają ludzie o duszach niespokojnych, potrzebujący nawiązać dialog. Ci ostatni, jak odkrywa autorka, nie chcą tylko opisywać świata i wydarzeń, nie chcą zagłębiać się w swoich doznaniach i uczuciach. Pragną opowiadaniem swojego życia, wydarzeń w jakich brali udział, lub jakich byli świadkami, wywołać dyskusje, polemikę, chcą tak naprawdę wstrząsnąć, wywołać reakcję. “Autobiograficzny trójkąt” analizując trzy typy postaw ludzkich jak i narracji, pokazuje jak dziwną jest literatura biograficzna, umieszczona pomiędzy literaturą faktu a eseistykom, przemawiająca do czytelnika, z jednej strony, z głębni intymnych, wewnętrznych doświadczeń ludzkich, a z drugiej, pokazująca, jak kształtowała się historia i rozumienie świat. Pomimo jasnego podziału “trójkąta” jaki definiuje Czermińska, nie znajdziemy w jej książce sztywnego rozumienia literatury. Można by przypuszczać, że dla autorki literatura, jak samo życie, jest niejednoznaczna i niejednorodna. Pomimo określonych stylów i gatunków form literackich, można zaobserwować ich wzajemne przenikanie, tak jak nakładają się i pozostają niejednoznaczne ludzkie postawy i zachowania. Dlatego  w swej metaforze trójkąta, w którego wpisane zostaje rozważanie człowieka o własnej kondycji, autorka pokazuje szereg niuansów i zależności pomiędzy podejściem do siebie, świata i drugiego człowieka. Tym samym, pozwala na przyjrzenie się jeszcze raz takim dziełom, jak choćby “Dzienniki” Gombrowicza, by dojrzeć w nich nie tylko egzystencjalną analizę życia, lecz również wyzwanie. Wyzwanie jakim są same te zwierzenia i wywody, wyzwaniem do podjęcia dyskusji, do refleksji, do spojrzenia na świat w inny sposób.

Autobiograficzny trójkąt ma wskazywać dynamikę przemian w autobiografii. Pomysł wpisania schematu w trójkąt nie jest autorski. Wcześniej zrobił to Bruckner ( Nadawca – tam gdzie ja; Odbiorca – tam gdzie świat przedstawiony; czubek – kontekst), to że nadawca, odbiorca i świat przedstawiony istnieje w mowie jest bardzo stary (Arystoteles i Platon też już o tym mówili), Czerwińska zastosowała po prostu ten schemat do autobiografii – i to jest nowatorskie.

Autorka przedstawia czym jest PROZA NIEFIKCJONALNA i wyróżnia 3 jej obszary (związane z kryzysem powieści):

1. LITERATURA FAKTU – pojęcie pochodzi z dwudziestolecia międzywojennego, ma charakter manifestu literatury proletariackiej; propagowały ją 2 nurty: w ZSRR – Nowy Lef, w Niemczech – Nowa Rzeczywistość; w PL wiąże się z Grupą Autentystów – program zwany autentyzmem. Do tej literatury zalicza się: reportaż, relacje, kronikę,

2. LITERATURA DOKUMENTU OSOBISTEGO – najwięcej biografii/ autobiografii; autorem terminu jest Roman Zimond – w jego rozumieniu oznaczał cały obszar pisarstwa autobiograficznego (formy epistolarne, pisma osobiste – intimismika, formy biograficzne). Dokumentarność to coś innego niż literatura dokumentu osobistego. Literatura oddalona od suchego dokumentowania faktów. Wyróżniał dwie opozycyjne postawy: NAOCZNE ŚWIADECTWO (metoda „oka kamery”; obiektywne przedstawienie rzeczywistości – widzę coś i to opisuje)// PISANE WPROST O SOBIE (subiektywizm; najważniejsze „ja” mówiące). Z czasem opozycyjność ta zaciera się, dwa elementy zlewają się, granica się zaciera. Wyraźne staję się „ty” do którego się mówi, do kogo się pisze; czytelnik jest wciągany w to, co przedstawia mu autor à różne zaczepki i prowokacje w jego kierunku.

3. ESEJ – nie mieści się już w trójkącie, wykracza poza to rozumienie; stanowi dominantę refleksji filozoficznej; rozwija się w krytyce literackiej i wśród wielu tekstów naukowych.

Trójkąt i dwa typy narracji:

1. INTROWERTYWNA – in. INTROSPEKCYJNA, wyznanie; dziennik: a) zewnętrzny (świadectwo); b) intymny (egotysta)

2. EKSTRAWERTYWNA – in. EKSTRASPEKCYJNA, postawa świadka.

Różne typy wypowiedzi niefikcjonalnej: pamiętnik, list, dziennik z podróży, itp., itd., skłaniają się ku jednej z form narracji.

R. Zimond:

1. Postawa świadectwa:

    • Dominuje w pamiętnikach, które zostały poświęcone pewnym znanym ludziom/ wydarzeniom;
    • Kroniki wydarzeń;
    • Wspomnienia z podróży;
    • Często charakter epicki;
    • Nadawca i odbiorca są w tle;
    • „de belllo Galico” – postawa Juliusza Cezara.

2.Postawa wyznania:

    • Dzienniki intymne, osobiste, autoportret literacki, może naśladować autobiografię duchową, w kabaliczyźnie (w kabale?) pojawia się jako biografia mistyczna;
    • Dzienniki filozoficzne, opowiadające dzieje przeżyć intelektualnych, autobiografia artysty;
    • Forma wypowiedzi autoterapeutycznej i autokreacyjnej.

3. Na tym tle pojawia się rewolucyjna postawa Gombrowicza à „dialog” z czytelnikiem, prowokuje go, zapędza w kozi róg.

Retoryczna źródła 3 postaw. „trio officia dicendi” – trzy formy mówienia obowiązujące w retoryce; Platon powiedział, że wypowiedź to „coś gdzie ktoś komuś coś mówi”; Arystoteles: na każdą mowę składają się 3 elementy: mówca, przedmiot mowy, adresat.

1. ETHOS – JA, nastawienie na osobę mówiącą;

2. PATHOS  3 rodzaje perswazji:   – TY, nastawienie na poruszenie słuchaczy;

3. LOGOS  –  nastawienie na logikę mowy, świat przedstawiony.

Wymienność postaw autobiograficznych: 

Józef Czapski, Na nieludzkiej ziemi, postawa wyznania, ale okazuje się, że jest też wiele o wew. stanach ducha świadka, element biografii też się pojawia, mimo pozorów świadectwa dominuje i tak postawa wyznania.

Gombrowicz znalazł drogę pośrednią przez trójkąt: 1. Autokreacja na oczach czytelnika; 2. Reżyserowany spektakl, 3. List do współczesnych i potomnych wyrażający się w postawie wyzwania. U Gombrowicza TY jest zawsze traktowane z dystansem, krytycznie, bez szacunku. Przeciwstawia się filozofii dialogu zakładającej szacunek do TY, do osoby z która się w ten dialog wchodzi.

G.Herlin-Grudziński, Dziennik pisany nocą, postawa świadka, niby kronika, ale jednak interpretuje świat.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>