Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Teoria rozumowań

29 sierpnia 2013 JezykoznawstwoOpracowania  Brak komentarzy

 Źródła przekonań

Człowiek rozumny żywi przekonania, które opiera o różne źródła:

  1. Racjonalne – krytyczne i zgodne z kryteriami rozumu oraz stosowne do miary uzasadnienia, należą do nich:
    • oczywistość empiryczna lub intelektualna,
    • wiarygodność świadectwa,
    • rozumowanie;
  2. Nieracjonalne:
    • emocje,
    • zgodnie z modą, czyimś życzeniem,
    • irracjonalna wiara w autorytet,
    • brak krytycyzmu,
    • automatyzm w przyjmowaniu przekonań.

 

Krytycyzm – powinno się nim kierować w przyjmowaniu przekonań, może mieć on dwojaki charakter:

  1. Bezpośredni – przyjmuje określone przekonania ze względu na bezpośrednio dane doświadczenie. Oczywistość może mieć charakter:
    • empiryczny,
    • intelektualny,
    • na podstawie wiarygodnego świadectwa;
  2. Pośredni – ze względu na rozumowanie: wychodząc od uznanej wiedzy dochodzimy do wiedzy nowej.

 

Rozumowanie – to pośrednie uzasadnienie przekonań lub przypuszczeń. Charakterystyka rozumowania jest trojaka:

  1. Semantyczna – na podstawie jednego stanu rzeczy przyjmujemy inny stan rzeczy;
  2. Pragmatyczna – mówi, jak na podstawie jednych przekonań dochodzimy do innych przekonań;
  3. Syntaktyczna – relacja między zdaniem w punkcie wyjścia a zdaniem w punkcie dojścia.

 

Sytuacja pytajna – jest to sytuacja, jaka zachodzi między zdaniem w punkcie wyjścia a zdaniem w punkcie dojścia. To stan pewnej wątpliwości i niedoskonałości, który powstaje, gdy niedoskonałość dotycząca problemu zawiera świadomość niepełnej informacji i w tej sytuacji zmierza się do jej przezwyciężenia. Może mieć ona różny charakter obiektywny i subiektywny.

 

Pytania i odpowiedzi

Struktura pytania – wyróżnia się dwa człony w pytaniu:

  1. partykuła pytajna (niewiadoma pytania),
  2. osnowa pytania.

 

Rodzaje pytań – pytania dzielimy na dwie grupy:

Niewiedzotwórcze (nie na serio):

    • żartobliwe,
    • retoryczne – pytający nie oczekuje odpowiedzi,
    • dydaktyczne – pytający sprawdza tylko wiedzę;
  1. Wiedzotwórcze (na serio) – przyczyniają się do doskonalenia i przyrostu wiedzy:
    • ze względu na cel:

teoretyczne,

praktyczne;

    • ze względu na budowę:

rozstrzygnięcia (dychotomiczne i wieloczłonowe),

dopełnienia (proste, problemowe, narracyjne);

    • ze względu na charakter odpowiedzi

zamknięte,

otwarte;

    • ze względu na intencję pytającego i sposób zadania pytania:

podchwytliwe – pytający chce dowiedzieć się czegoś, co odpowiadający chce ukryć,

sugestywne – pytanie sugeruje lub narzuca odpowiedź.

 

Warunki dobrze postawionego pytania:

  1. pytanie musi być sformułowane poprawnie w danym języku;
  2. pytanie powinno być trafne i słuszne;
  3. pytanie jest zasadne, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość;
  4. pytanie jest rozstrzygalne, gdy dysponujemy efektywną metodą rozstrzygnięcia.

 

Problem – to taki typ pytania, które jest dobrze postawienie i osadzone w kontekście dotychczasowej wiedzy, a odpowiedź nie wymaga rozumowania.

 

Rodzaje odpowiedzi:

  1. Odpowiedź właściwa/niewłaściwa:
    • właściwa – jest to każde zdanie, które powstało przez uzupełnienie osnowy pytania jakimś wyrazem należącym do zakresu niewiadomej pytania;
    • niewłaściwa – taka w której niewiadomą pytania zastąpiono wyrażeniem nie należącym do zakresu niewiadomej pytania;
  1. Odpowiedź całkowita/częściowa:
  • całkowita – to taka odpowiedź na pytania, która stanowi odpowiedź właściwą;
  • częściowa – nie kieruje na odpowiedź właściwą, ale pozwala wykluczyć pewne odpowiedzi właściwe.

 

 

Rozumowanie

Rozumowanie – to czynność myślowa o charakterze dyskursywnym. W punkcie wyjścia takiego rozumowania pojawia się sytuacja pytajna. W wyniku tej operacji w punkcie dojścia osiągamy wiedzę pod pewnym względem doskonalszą od wiedzy początkowej.

 

Proces rozumowania:

  1. Zachodzi czynność szukania i ustalania związków;
  2. Porównywanie punktu wyjścia i dojścia;
  3. Uznawanie pewnej myśli, bądź odrzucenie formuł zdaniowych, którymi myśli są wyrażone.

 

Typy związków – podstawa czynności przechodzenia z punktu wyjścia do punktu dojścia:

  1. 1.      Logiczne – o charakterze formalnym;
  2. 2.      Pozalogiczne – o charakterze pozaformalnym.

 

Związki logiczne – podstawowym związkiem logicznym jest wynikanie. Człony wynikania to racja i następstwo. Związek ten ma charakter niezawodny.

Rodzaje wynikania:

  1. Implikacja:
    • zwykła – związek wykluczający zajście ewentualności, w której poprzednik jest prawdziwy a następnik fałszywy,
    • modalna – niemożliwe jest, że poprzednik jest prawdziwy a następnik fałszywy,
    • laliczna – wypowiedzenie a domaga się prawdziwości b;
  2. Wynikanie inferencyjne – jest to taka implikacja, która jest przykładem jakiegoś prawa logiki;
  3. Wynikanie inferencyjne – to wynikanie w ramach jakiegoś systemu logicznego.

 

Związki pozalogiczne (nie są niezawodne) – dwa rodzaje zależności:

  1. Zależności treściowo-rzeczowe – rzeczowe związki między pewnymi stanami. Podstawowy jest tu związek przyczynowy;
  2. Zależności typu motywacyjnego – ktoś myśli, że jest tak a nie inaczej, odwołując się do czyjegoś rozumowania.

 

Rozumowanie proste i złożone

Rozumowanie proste:

  1.        I.      Zwykłe rozwiązywanie zagadnień – dopełnienie brakującego członu;
  2.     II.      Wnioskowanie – proces myślowy, w wyniku którego na podstawie uznania jednych zdań uznaję inne zdania. Może być:
  1. Niezawodne – nie zdarza się, by przesłanka był prawdziwa, a wniosek fałszywy:
    • dedukcja formalna – relacją wnioskowania jest prawo logiki dedukcyjnej,
    • indukcja zupełna – uznaje coś o pewnym zbiorze na podstawie uznania o wszystkich elementach tego zbioru;
  2. Nieniezawodne:
  • indukcja niezupełna – na podstawie zdań orzekających o kilku elementach zbioru uznaję zdanie ogólne o wszystkich elementach zbioru,
  • indukcja eliminacyjna – gdy ujawni się wszystkie założenia tkwiące w rozumowaniu, to okazuje się ono wnioskiem dedukcyjnym,
  • wnioskowanie przez analogię – odwołujemy się do zasad podobieństwa struktur à jeżeli jakieś przedmioty są podobne pod pewnymi względami, to będą też podobne pod innymi,
  • wnioskowanie redukcyjne – odwrotność dedukcji: jeżeli ze zdania pierwszego wynika drugie, to z zachodzenia drugiego wnoszę o istnieniu pierwszego,
  • wnioskowanie statystyczne – rodzaj indukcji prowadzącej do prawidłowości statystycznej.

 

Rozumowania złożone – to rozumowanie wieloetapowe, występują w nim co najmniej dwie czynności rozumowe: wnioskowanie i jakaś inna czynność rozumowa. Są trzy rodzaje rozumowań złożonych:

  1. Dowodzenie,
  2. Wyjaśnianie,
  3. Rozstrzyganie.

 

Dowodzenie – dla niepewnego sądu szuka się najpierw przesłanek w zbiorze sądów przyjętych (uznanych). Następnie w sposób niezawodny wywnioskowuje się z tego zbioru dowodzony sąd. Dowodzenie jest procesem co najmniej dwuczłonowym. Dzieli się na:

  1. Dowodzenie:
  • Progresywne – wyprowadzanie zdania dowodzonego z przesłanek,
  • Regresywne – sprowadzenie zdania dowodzonego do przesłanek;
  • Zwykły – dowodzenie tez w oparciu o zbiór tez i reguł, które wprost dowodzą stwierdzenia,
  • Założeniowy – dysponuje tylko regułami,
  • Analityczny,
  • Indukcyjny.
  1. Dowód:

Wyjaśnianie – dla przyjętego zdania szukamy racji w zbiorze zdań przyjętych i nieprzyjętych. Wyjaśniane zdanie wywnioskujemy z tego zbioru zdań. Proces wyjaśniania jest dwuczłonowy:

  1. Wnioskowanie redukcyjne – wnioskowanie od zdania pewnego do racji interferencyjnej;
  2. wnioskowanie dedukcyjne – wyprowadzenie z racji interferencyjnej pewnego zdania wyjaśnianego.

 

Wyjaśnianie ma trojaką postać:

  1. Uniwersalizacja – zdanie wyjaśniane jest zdaniem jednostkowym (wyjaśnianie generalizujące) np. Ziemia się obraca.
  2. Wyjaśnianie teoretyczne (przez hipotezy) wyjaśnianie bardziej ogólnych praw wtedy, gdy w członie wyjaśnianym są terminy bardziej teoretyczne.

à  hipoteza – zdanie jeszcze nie przyjęte.

  1. Interpretacja humanistyczna – porównanie zdarzenia humanistycznego ze zdarzeniem typowym.

 

Rozstrzyganie – ustalenie wartości logicznej o niepewnym zdaniu przez wyprowadzenie z niego wniosku i sprawdzenie dwóch rzeczy:

  1. Czy wnioski te są potwierdzone przez doświadczenie – sprawdzanie pozytywne. Pozytywny wynik prowadzi do konfirmacji. Jej szczególnym przypadkiem jest weryfikacja;
  2. Czy doświadczenie obala wnioski – sprawdzanie negatywne. Obalenie zdania przez doświadczenie prowadzi do jego dyskonfirmacji. Jej szczególnym przypadkiem jest falsyfikacja.

 

Konfirmacja – pozytywny wynik konfrontacji zdania testowego z wynikami doświadczeń – to rozstrzyganie zawodne ze względu na zastosowanie wnioskowania redukcyjnego.

 

Dyskonfirmacja – negatywny wynik konfrontacji zdania testowego z wynikami doświadczeń – jest to rozstrzyganie niezawodne ze względu na zastosowanie wnioskowania dedukcyjnego.

 

 

Błędy rozumowania

  1. Błąd praktyczny – nie tylko wniosek, ale całe wnioskowanie jest niewłaściwe ze względu na cel;
  2. Błąd teoretyczny – rezultat poznania otrzymanego w wyniku rozumowania nie zgadza się ze stanem rzeczy;
  3. Błąd logiczny – na różne sposoby są naruszane zasady logiki:
    • sofizmat – celowy błąd,
    • paralogizm – błąd mimo woli,
    • paradoks – fałszowi nadaje się pozory prawdy (też antynomie).

 

TYPOLOGIE BŁEDÓW W ROZUMOWANIU

Rozumowanie pozorne – to pozorne zabiegi uzasadniające, które nie są rozumowaniami, ale są traktowane jak rozumowania. Są to:

  1. Perswazje – przedstawianie dowodzonej tezy na różne sposoby:
    • przekonywanie do tezy przez jej powtarzanie,
    • sugestywne przedstawianie tezy, w postaci sentencji, aforyzmy, sloganu…,
    • przez pozory erudycji i elokwencji,
    • przez zagadanie,
    • przedstawienie tezy jako użytecznej;
  2. Odwoływanie się do uczuć – w celu wymuszenia akceptacji u odbiorcy:
  • odwołanie do zalet adresata,
  • odwołanie do litości,
  • odwołanie do czcigodności i szlachetności adresata,
  • wykorzystanie niewiedzy adresata,
  • odwołanie do siły, groźby;
  • ośmieszanie – osób przyjmujących zdanie odmienne od naszego, np. przez obrócenie w dowcip, wykpienie,
  • zohydzanie – przedstawienie przeciwnika w złym świetle;
  • zajmowanie uwagi odbiorcy czymś innym,
  • dołączanie naszej tezy do tezy, którą wiemy, że odbiorca przyjme.
  1. Ośmieszanie – sposób wymuszania akceptacji przez:
  1. Dezorientowanie – narzucanie tezy przez dezorientowanie odbiorcy:

 

Wadliwe rozumowania – błędnie przeprowadzone rozumowania, czyli niezgodnie z zasadami logiki:

  1. Błąd materialny – przesłankę fałszywą uznaje się za prawdziwą;
  2. Błąd formalny – rozumowanie jest niewłaściwe lub niepoprawne, co bierze się z naruszenia zasad poprawnego rozumowania:
    • rozumowanie nie na temat,
    • nieracjonalnie przyjęte założenia,
    • bezzasadne przyjecie konkluzji (między zbiorem przesłanek a konkluzja nie ma związku).

 

Erystyka

Erystyka – z gr. Eris, imię bogini swarów, waśni i niezgody – to teoria i sztuka prowadzenia dyskusji dla przekonania przeciwnika, posługując się regułami logiki, bez uciekania się do nielojalnych chwytów.

Erystyka wiąże się z retoryką i dialektyką erystyczną.

 

Dyskusja – zbiorowe rozwiązywanie problemu, zespołowe dociekanie prawdy w drodze wolnej wymiany myśli i jej precyzowanie..

 

Rodzaje sporów:

  1. Słowny – różnica stanowisk płynie z różnego rozumienia używanych słów;
  2. Erystyczny – charakter polemiczny, obalenia przekonań,
  3. Rzeczowy – różnica między stronami ma charakter rzeczowy.

 

Postacie dyskusji

  1. Ze względu na rodzaj i liczbę uczestników:

a)      Dialogowa – wprost między uczestnikami, każdy może mówić ile i kiedy chce,

b)     Seminaryjna – wyznaczony jest temat, mówi ten, co ma cos do powiedzenia,

c)      Parlamentarna – mówi się po kolei, raz i za pozwoleniem prowadzącego;

  1. Ze względu na przedmiot:

a)      Teoretyczna – celem jest zdanie teoretyczne, odpowiedź na pytanie: jak, dlaczego jest?,

b)     Praktyczna – celem jest zdanie praktyczne, odpowiedź na pytanie: co należy robić?,

c)      Akademicka – problematyka oderwana od życia w potocznym znaczeniu,

d)     Polemiczna – prowadzona by kogoś pozyskać dla naszej tezy,

e)      Budująca – dla poprawienia nastroju,

f)       Światopoglądowa – prowadzona w odniesieniu do sytuacji, np. politycznej, religijnej, społecznej.

 

Spór jałowy – nie prowadzi do niczego, często jest nim spór słowny, który ma źródło w nieopanowaniu, subiektywizmie, braku samokrytyki, nielojalności.

 

Spór rzeczowy – strony różnią się rzeczowo i wspólnie dążą do wiedzy.

 

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>