Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Teoria rozumowań

29 sierpnia 2013 JezykoznawstwoOpracowania  Brak komentarzy

 Źródła przekonań

Człowiek rozumny żywi przekonania, które opiera o różne źródła:

  1. Racjonalne – krytyczne i zgodne z kryteriami rozumu oraz stosowne do miary uzasadnienia, należą do nich:
    • oczywistość empiryczna lub intelektualna,
    • wiarygodność świadectwa,
    • rozumowanie;
  2. Nieracjonalne:
    • emocje,
    • zgodnie z modą, czyimś życzeniem,
    • irracjonalna wiara w autorytet,
    • brak krytycyzmu,
    • automatyzm w przyjmowaniu przekonań.

 

Krytycyzm – powinno się nim kierować w przyjmowaniu przekonań, może mieć on dwojaki charakter:

  1. Bezpośredni – przyjmuje określone przekonania ze względu na bezpośrednio dane doświadczenie. Oczywistość może mieć charakter:
    • empiryczny,
    • intelektualny,
    • na podstawie wiarygodnego świadectwa;
  2. Pośredni – ze względu na rozumowanie: wychodząc od uznanej wiedzy dochodzimy do wiedzy nowej.

 

Rozumowanie – to pośrednie uzasadnienie przekonań lub przypuszczeń. Charakterystyka rozumowania jest trojaka:

  1. Semantyczna – na podstawie jednego stanu rzeczy przyjmujemy inny stan rzeczy;
  2. Pragmatyczna – mówi, jak na podstawie jednych przekonań dochodzimy do innych przekonań;
  3. Syntaktyczna – relacja między zdaniem w punkcie wyjścia a zdaniem w punkcie dojścia.

 

Sytuacja pytajna – jest to sytuacja, jaka zachodzi między zdaniem w punkcie wyjścia a zdaniem w punkcie dojścia. To stan pewnej wątpliwości i niedoskonałości, który powstaje, gdy niedoskonałość dotycząca problemu zawiera świadomość niepełnej informacji i w tej sytuacji zmierza się do jej przezwyciężenia. Może mieć ona różny charakter obiektywny i subiektywny.

 

Pytania i odpowiedzi

Struktura pytania – wyróżnia się dwa człony w pytaniu:

  1. partykuła pytajna (niewiadoma pytania),
  2. osnowa pytania.

 

Rodzaje pytań – pytania dzielimy na dwie grupy:

Niewiedzotwórcze (nie na serio):

    • żartobliwe,
    • retoryczne – pytający nie oczekuje odpowiedzi,
    • dydaktyczne – pytający sprawdza tylko wiedzę;
  1. Wiedzotwórcze (na serio) – przyczyniają się do doskonalenia i przyrostu wiedzy:
    • ze względu na cel:

teoretyczne,

praktyczne;

    • ze względu na budowę:

rozstrzygnięcia (dychotomiczne i wieloczłonowe),

dopełnienia (proste, problemowe, narracyjne);

    • ze względu na charakter odpowiedzi

zamknięte,

otwarte;

    • ze względu na intencję pytającego i sposób zadania pytania:

podchwytliwe – pytający chce dowiedzieć się czegoś, co odpowiadający chce ukryć,

sugestywne – pytanie sugeruje lub narzuca odpowiedź.

 

Warunki dobrze postawionego pytania:

  1. pytanie musi być sformułowane poprawnie w danym języku;
  2. pytanie powinno być trafne i słuszne;
  3. pytanie jest zasadne, gdy zachodzi uzasadniona wątpliwość;
  4. pytanie jest rozstrzygalne, gdy dysponujemy efektywną metodą rozstrzygnięcia.

 

Problem – to taki typ pytania, które jest dobrze postawienie i osadzone w kontekście dotychczasowej wiedzy, a odpowiedź nie wymaga rozumowania.

 

Rodzaje odpowiedzi:

  1. Odpowiedź właściwa/niewłaściwa:
    • właściwa – jest to każde zdanie, które powstało przez uzupełnienie osnowy pytania jakimś wyrazem należącym do zakresu niewiadomej pytania;
    • niewłaściwa – taka w której niewiadomą pytania zastąpiono wyrażeniem nie należącym do zakresu niewiadomej pytania;
  1. Odpowiedź całkowita/częściowa:
  • całkowita – to taka odpowiedź na pytania, która stanowi odpowiedź właściwą;
  • częściowa – nie kieruje na odpowiedź właściwą, ale pozwala wykluczyć pewne odpowiedzi właściwe.

 

 

Rozumowanie

Rozumowanie – to czynność myślowa o charakterze dyskursywnym. W punkcie wyjścia takiego rozumowania pojawia się sytuacja pytajna. W wyniku tej operacji w punkcie dojścia osiągamy wiedzę pod pewnym względem doskonalszą od wiedzy początkowej.

 

Proces rozumowania:

  1. Zachodzi czynność szukania i ustalania związków;
  2. Porównywanie punktu wyjścia i dojścia;
  3. Uznawanie pewnej myśli, bądź odrzucenie formuł zdaniowych, którymi myśli są wyrażone.

 

Typy związków – podstawa czynności przechodzenia z punktu wyjścia do punktu dojścia:

  1. 1.      Logiczne – o charakterze formalnym;
  2. 2.      Pozalogiczne – o charakterze pozaformalnym.

 

Związki logiczne – podstawowym związkiem logicznym jest wynikanie. Człony wynikania to racja i następstwo. Związek ten ma charakter niezawodny.

Rodzaje wynikania:

  1. Implikacja:
    • zwykła – związek wykluczający zajście ewentualności, w której poprzednik jest prawdziwy a następnik fałszywy,
    • modalna – niemożliwe jest, że poprzednik jest prawdziwy a następnik fałszywy,
    • laliczna – wypowiedzenie a domaga się prawdziwości b;
  2. Wynikanie inferencyjne – jest to taka implikacja, która jest przykładem jakiegoś prawa logiki;
  3. Wynikanie inferencyjne – to wynikanie w ramach jakiegoś systemu logicznego.

 

Związki pozalogiczne (nie są niezawodne) – dwa rodzaje zależności:

  1. Zależności treściowo-rzeczowe – rzeczowe związki między pewnymi stanami. Podstawowy jest tu związek przyczynowy;
  2. Zależności typu motywacyjnego – ktoś myśli, że jest tak a nie inaczej, odwołując się do czyjegoś rozumowania.

 

Rozumowanie proste i złożone

Rozumowanie proste:

  1.        I.      Zwykłe rozwiązywanie zagadnień – dopełnienie brakującego członu;
  2.     II.      Wnioskowanie – proces myślowy, w wyniku którego na podstawie uznania jednych zdań uznaję inne zdania. Może być:
  1. Niezawodne – nie zdarza się, by przesłanka był prawdziwa, a wniosek fałszywy:
    • dedukcja formalna – relacją wnioskowania jest prawo logiki dedukcyjnej,
    • indukcja zupełna – uznaje coś o pewnym zbiorze na podstawie uznania o wszystkich elementach tego zbioru;
  2. Nieniezawodne:
  • indukcja niezupełna – na podstawie zdań orzekających o kilku elementach zbioru uznaję zdanie ogólne o wszystkich elementach zbioru,
  • indukcja eliminacyjna – gdy ujawni się wszystkie założenia tkwiące w rozumowaniu, to okazuje się ono wnioskiem dedukcyjnym,
  • wnioskowanie przez analogię – odwołujemy się do zasad podobieństwa struktur à jeżeli jakieś przedmioty są podobne pod pewnymi względami, to będą też podobne pod innymi,
  • wnioskowanie redukcyjne – odwrotność dedukcji: jeżeli ze zdania pierwszego wynika drugie, to z zachodzenia drugiego wnoszę o istnieniu pierwszego,
  • wnioskowanie statystyczne – rodzaj indukcji prowadzącej do prawidłowości statystycznej.

 

Rozumowania złożone – to rozumowanie wieloetapowe, występują w nim co najmniej dwie czynności rozumowe: wnioskowanie i jakaś inna czynność rozumowa. Są trzy rodzaje rozumowań złożonych:

  1. Dowodzenie,
  2. Wyjaśnianie,
  3. Rozstrzyganie.

 

Dowodzenie – dla niepewnego sądu szuka się najpierw przesłanek w zbiorze sądów przyjętych (uznanych). Następnie w sposób niezawodny wywnioskowuje się z tego zbioru dowodzony sąd. Dowodzenie jest procesem co najmniej dwuczłonowym. Dzieli się na:

  1. Dowodzenie:
  • Progresywne – wyprowadzanie zdania dowodzonego z przesłanek,
  • Regresywne – sprowadzenie zdania dowodzonego do przesłanek;
  • Zwykły – dowodzenie tez w oparciu o zbiór tez i reguł, które wprost dowodzą stwierdzenia,
  • Założeniowy – dysponuje tylko regułami,
  • Analityczny,
  • Indukcyjny.
  1. Dowód:

Wyjaśnianie – dla przyjętego zdania szukamy racji w zbiorze zdań przyjętych i nieprzyjętych. Wyjaśniane zdanie wywnioskujemy z tego zbioru zdań. Proces wyjaśniania jest dwuczłonowy:

  1. Wnioskowanie redukcyjne – wnioskowanie od zdania pewnego do racji interferencyjnej;
  2. wnioskowanie dedukcyjne – wyprowadzenie z racji interferencyjnej pewnego zdania wyjaśnianego.

 

Wyjaśnianie ma trojaką postać:

  1. Uniwersalizacja – zdanie wyjaśniane jest zdaniem jednostkowym (wyjaśnianie generalizujące) np. Ziemia się obraca.
  2. Wyjaśnianie teoretyczne (przez hipotezy) wyjaśnianie bardziej ogólnych praw wtedy, gdy w członie wyjaśnianym są terminy bardziej teoretyczne.

à  hipoteza – zdanie jeszcze nie przyjęte.

  1. Interpretacja humanistyczna – porównanie zdarzenia humanistycznego ze zdarzeniem typowym.

 

Rozstrzyganie – ustalenie wartości logicznej o niepewnym zdaniu przez wyprowadzenie z niego wniosku i sprawdzenie dwóch rzeczy:

  1. Czy wnioski te są potwierdzone przez doświadczenie – sprawdzanie pozytywne. Pozytywny wynik prowadzi do konfirmacji. Jej szczególnym przypadkiem jest weryfikacja;
  2. Czy doświadczenie obala wnioski – sprawdzanie negatywne. Obalenie zdania przez doświadczenie prowadzi do jego dyskonfirmacji. Jej szczególnym przypadkiem jest falsyfikacja.

 

Konfirmacja – pozytywny wynik konfrontacji zdania testowego z wynikami doświadczeń – to rozstrzyganie zawodne ze względu na zastosowanie wnioskowania redukcyjnego.

 

Dyskonfirmacja – negatywny wynik konfrontacji zdania testowego z wynikami doświadczeń – jest to rozstrzyganie niezawodne ze względu na zastosowanie wnioskowania dedukcyjnego.

 

 

Błędy rozumowania

  1. Błąd praktyczny – nie tylko wniosek, ale całe wnioskowanie jest niewłaściwe ze względu na cel;
  2. Błąd teoretyczny – rezultat poznania otrzymanego w wyniku rozumowania nie zgadza się ze stanem rzeczy;
  3. Błąd logiczny – na różne sposoby są naruszane zasady logiki:
    • sofizmat – celowy błąd,
    • paralogizm – błąd mimo woli,
    • paradoks – fałszowi nadaje się pozory prawdy (też antynomie).

 

TYPOLOGIE BŁEDÓW W ROZUMOWANIU

Rozumowanie pozorne – to pozorne zabiegi uzasadniające, które nie są rozumowaniami, ale są traktowane jak rozumowania. Są to:

  1. Perswazje – przedstawianie dowodzonej tezy na różne sposoby:
    • przekonywanie do tezy przez jej powtarzanie,
    • sugestywne przedstawianie tezy, w postaci sentencji, aforyzmy, sloganu…,
    • przez pozory erudycji i elokwencji,
    • przez zagadanie,
    • przedstawienie tezy jako użytecznej;
  2. Odwoływanie się do uczuć – w celu wymuszenia akceptacji u odbiorcy:
  • odwołanie do zalet adresata,
  • odwołanie do litości,
  • odwołanie do czcigodności i szlachetności adresata,
  • wykorzystanie niewiedzy adresata,
  • odwołanie do siły, groźby;
  • ośmieszanie – osób przyjmujących zdanie odmienne od naszego, np. przez obrócenie w dowcip, wykpienie,
  • zohydzanie – przedstawienie przeciwnika w złym świetle;
  • zajmowanie uwagi odbiorcy czymś innym,
  • dołączanie naszej tezy do tezy, którą wiemy, że odbiorca przyjme.
  1. Ośmieszanie – sposób wymuszania akceptacji przez:
  1. Dezorientowanie – narzucanie tezy przez dezorientowanie odbiorcy:

 

Wadliwe rozumowania – błędnie przeprowadzone rozumowania, czyli niezgodnie z zasadami logiki:

  1. Błąd materialny – przesłankę fałszywą uznaje się za prawdziwą;
  2. Błąd formalny – rozumowanie jest niewłaściwe lub niepoprawne, co bierze się z naruszenia zasad poprawnego rozumowania:
    • rozumowanie nie na temat,
    • nieracjonalnie przyjęte założenia,
    • bezzasadne przyjecie konkluzji (między zbiorem przesłanek a konkluzja nie ma związku).

 

Erystyka

Erystyka – z gr. Eris, imię bogini swarów, waśni i niezgody – to teoria i sztuka prowadzenia dyskusji dla przekonania przeciwnika, posługując się regułami logiki, bez uciekania się do nielojalnych chwytów.

Erystyka wiąże się z retoryką i dialektyką erystyczną.

 

Dyskusja – zbiorowe rozwiązywanie problemu, zespołowe dociekanie prawdy w drodze wolnej wymiany myśli i jej precyzowanie..

 

Rodzaje sporów:

  1. Słowny – różnica stanowisk płynie z różnego rozumienia używanych słów;
  2. Erystyczny – charakter polemiczny, obalenia przekonań,
  3. Rzeczowy – różnica między stronami ma charakter rzeczowy.

 

Postacie dyskusji

  1. Ze względu na rodzaj i liczbę uczestników:

a)      Dialogowa – wprost między uczestnikami, każdy może mówić ile i kiedy chce,

b)     Seminaryjna – wyznaczony jest temat, mówi ten, co ma cos do powiedzenia,

c)      Parlamentarna – mówi się po kolei, raz i za pozwoleniem prowadzącego;

  1. Ze względu na przedmiot:

a)      Teoretyczna – celem jest zdanie teoretyczne, odpowiedź na pytanie: jak, dlaczego jest?,

b)     Praktyczna – celem jest zdanie praktyczne, odpowiedź na pytanie: co należy robić?,

c)      Akademicka – problematyka oderwana od życia w potocznym znaczeniu,

d)     Polemiczna – prowadzona by kogoś pozyskać dla naszej tezy,

e)      Budująca – dla poprawienia nastroju,

f)       Światopoglądowa – prowadzona w odniesieniu do sytuacji, np. politycznej, religijnej, społecznej.

 

Spór jałowy – nie prowadzi do niczego, często jest nim spór słowny, który ma źródło w nieopanowaniu, subiektywizmie, braku samokrytyki, nielojalności.

 

Spór rzeczowy – strony różnią się rzeczowo i wspólnie dążą do wiedzy.

 

Twoja odpowiedź