Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Powieść XVIII, XIX i XX wieku

23 kwietnia 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Wiek XVIII rozpoczął ewolucję form powieściowych, dlatego właśnie za początek historii nowożytnej powieści uznajemy wiek XVIII. Nie przypadkiem Gyorgy Lukacs nazwał powieść „epopeją mieszczańską” – akcentując z jednej strony przynależność do tradycji epickiej, z drugiej : związek z klasą mieszczańską. Ta ostatnia cecha wyraża się w dwóch aspektach – pierwszy to społeczny kontekst genezy formy powieściowej. Jej narodziny Ian Watt wiąże ściśle z rozwojem i wzbogaceniem się klasy mieszczańskiej jako grupy potencjalnych czytelników ale i znaczącej siły społecznej, dążącej do stworzenia „własnej” literatury. Miała ona stanowić odbicie codziennego życia tej grupy społecznej, jej problemów, lecz nade wszystko – i to jest ów drugi aspekt – hierarchii wartości. Wyrazem tej potrzeby była choćby niesłychana popularność powieści Samuela Richardsona Pamela (1741) i Klarysa (1748), dowodzących słuszności zasad moralnych purytańskiego społeczeństwa XVII – wiecznej Anglii. Taka silna zależność pomiędzy powieściowym światopoglądem a etyką społeczną będzie istotnym elementem rozwoju gatunku w XIX. Charakterystyczną cechą powieści XVIII stulecia była konwencja prawdopodobieństwa: pisarze często sięgali po formę powieści w listach (Richardson), powieści – pamiętnika (Defoe), maskując swoją rolę autorską – formy wczesnego realizmu. Inną cecha powieści tego czasu było przekonanie o dydaktycznej formie tego gatunku, uważanego wówczas za gatunek „niski”. Ciekawą propozycją tego czasu są utwory Lawrence’a Sterne’a np. Podróż sentymentalna. Sterne fabułę potraktował pretekstowo, głównym nośnikiem sensu czyniąc narrację, przede wszystkim zaś – silnie rozbudowaną sieć dygresji. Powieść Sternowska swobodnie mieszała rozmaite płaszczyzny czasowe, lekceważyła spójność fabularną i logikę wywodu, a pierwszoosobowy narrator ujawniał iluzję tworzonego przez siebie świata żonglując rolami autora, narratora i bohatera, wykazując niezwykłą jak na owe czasy świadomość fikcji. Kompozycje sternowską podjął Denis Diderot w Kubusiu Fataliście. – jednak było to nurtem pobocznym, rozwinęło się dopiero w XXwieku.

Powieść w XIX wieku – Powieść realistyczna w kanonicznej postaci (Balzak, Prus), posługuje się zasadą prawdopodobieństwa, logika przyczynowo-skutkowa. Tematem stało się życie zwykłego człowieka, zanurzone w określonych relacjach społecznych i historycznych. Postaci – dotyczy to zwłaszcza bohaterów pierwszoplanowych – motywowane są dwojako: społecznie – jako reprezentanci określonego typu, psychologicznie – jako indywidualiści. Narrator usuwa się w cień, jest wszechwiedzący, komentujący – jest autorytetem. Język neutralny, pozbawiony popisów stylistycznych, nastawiony na informację oraz zgodność narratora z powszechnie przyjętymi normami/wartościami. Proza miała pełnić charakter poznawczy – mówić o świecie, jaki jest.

Kolejnym z symptomów powieściowych przemian było ukazanie się powieści Pani Bovary. Nowatorska metoda Flauberta polega na tym, że przedstawił on historię życia Emmy z jej punktu widzenia. Trzecioosobowy narrator nie weryfikował przekonań postaci, jej osąd pozostawiając czytelnikowi. Kolejnym nowatorskim utworem była polifoniczna (technika punktów widzenia) powieść Dostojewskiego – ani narratorowi, ani żadnemu z bohaterów nie przyznając rangi autorytetu. Dużo różnych stanowisk, powieść okazuje się terenem dialogu. Twórczość obu panów 😛 zapowiada radykalny zwrot w powieści, która zakwestionowała możliwość obiektywnego poznania rzeczywistości. Tzw. kryzys formy powieściowej.

Powieść XX wieku – Dominuje narracja auktorialna. Sytuacja personalna pojawia się w powieści XX wieku za sprawą amerykańskiego pisarza Henry Jamesa. Zastosował on w swoich utworach relację z punktu widzenia bohatera, ograniczając wiedzę narratora do poziomu wiedzy postaci. Zastosowanie mowy pozornie zależnej, znoszącej wyraźną granicę pomiędzy światem przedstawionym a narratorem. Wpływ Freuda na literaturę – przeświadczenie o mrocznej i zagadkowej naturze ludzkiej, rozwój psychologizmu. U progu stulecia pojawiły się dwa wielkie dzieła, które zmieniły bieg historii powieści – W poszukiwaniu utraconego czasu Prousta i Ulisses Joyce’a. Proust ukazywał głebię czasu poprzez eksplorację psychiki, ewokowanie wspomnień. Z kolei Joyce w szczególny sposób zagospodarował powieściową przestrzeń, zmieniając Dublin – poprzez zabiegi mityzacyjne – w obszar zjawisk uniwersalnych współczesnego Odyseusza – Leopolda Blooma. Joyce rozpoczyna także powieściową karierę monologu wewnętrznego. Pojawił się autotematyzm w powieści – Mimesis wytworu została zastąpiona przez mimesis procesu – powieść naśladuje nie rzeczywistość pozaliteracką, lecz proces własnego powstawania. Pojawiła się alternacja form osobowych- przechodzenie od pierwszej do trzeciej osoby, zmieniające się perspektywy narracyjne.

Nowa powieść francuska – Fabuła przestaje być ośrodkiem, wokół którego konstruuje się powieść  – wydarzenia istnieją często w sposób fragmentaryczny, nie składając się w logiczną całość. Wzrasta waga czasu i przestrzeni w powieści – wcześniej najwyżej była fabuła.

Zjawiska takie jak:

  • Symultanizm – technika opierająca się na operowaniu czasem, ukazywaniu zdarzeń zachodzących w tym samym momencie w rozmaitych punktach przestrzeni.
  • Oniryczność – zastępowanie praw realnej czasoprzestrzeni logiką marzeń sennych.
  • Kolaż – polega na konstruowaniu części lub całości utworu z fragmentów pochodzących z innych tekstów – mogą to być cytaty dosłowne lub rzekome. Gatunek powieściowy powoli traci swoją wyrazistość, wchłaniając rozmaite sposoby literackiej wypowiedzi – zacierają się też granicę między prozą dokumentacyjną a fikcją. Nagromadzenie się powieściowych eksperymentów doprowadziło w drugiej połowie XX wieku do powstania tezy o wyczerpaniu się języka powieści.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>