Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Pismo historia i rodzaje pisma (systemy pisma)

23 October 2014 JezykoznawstwoOpracowania  Brak komentarzy

Rodzaje pism

  • Fonetyczne

– Alfabety,

– Sylabariusze.

  • Niefonetyczne

– Piktograficzne właściwe,

– Ideogramy.

 

Historia pisma, najważniejsze informacje

  •   pierwsze próby komunikacji w formie graficznej – rysunki naskalne,
  •  mezopotamskie żetony – być może najstarszy przykład odmiany pisma tzw. piktogramów sumeryjskich
  •  wykonane z gliny,
  •  kształty: stożki, kulki, walce, spłaszczone krążki,
  • żetony proste – znalezione w Czogamisz (Iran), pochodzą sprzed ok. 8000 tys. lat temu; uważa się, że służyły do notowania ilości ziarna; przechowywane w glinianych kopertach,
  •  ok. 4000 tys. lat p.n.e. żetony zostały zastąpione przez tabliczki gliniane, na których jak stemple odciskano żetony proste,
  •  żetony złożone – posługiwano się nimi ok. 3400 lat p.n.e. w sumeryjskim mieście Uruk; w odróżnieniu od żetonów prostych znaczone były znakami rylca, a niektóre miały dodatkowo kształt zbliżony do liczonego towaru; przechowywane prawdopodobnie na sznurkach.
  • systemy pisma rozwinęły się dopiero w ciągu ostatnich 5 tys. lat,
  •  kolebką najstarszych znanych systemów pisma był starożytny Bliski Wschód,
  •  punktem wyjścia w systemie pisma były piktogramy → znaki graficzne → pismo obrazkowe / najprostszy system; najstarsze ideogramy oznaczały pojęcia konkretne, np. istoty żywe, przedmioty, czynności. Np.: idące nogi `iść`, oko, oko z łzą `płakać`.
  •  kolejnym etapem było stworzenie systemu, który opierał się na ideogramach → znaki graficzne oznaczające pojęcie (egipskie, chińskie, klinowe), powstały poprzez uproszczenie piktogramów,
  • najstarsze ideogramy odnosiły się do realnie istniejących przedmiotów o właściwościach fizycznych,
  • Egipcjanie trudne pojęcia przedstawiali za pomocą pojęcia, którego nazwa brzmiała:
    •  identycznie jak inna nazwa np., który wymawiano [wr], określał jaskółkę, służył on także  do oznaczenia przymiotnika wielki, który też wymawiano [wr]
    •  – podobnie jak inna nazwa, np. ideogramwymawiany [pr] określał dom, służył także  do oznaczenia czasownika wyjść, wymawianego podobnie [prj]
  •  etap pisma logograficznego: polega na ufonetycznieniu, co pomogło rozwiązać problem wieloznaczności ideogramów, poprzez wprowadzenie kolejnych znaków (znak informuje jak wymawiać);  np. rysunek pary idących nóg `iść` pod znakiem domudla zaznaczenia, że nie chodzi o wyraz pr `dom`, ale prj `wyjść`;
  • pismo logograficzne (od gr. logos – mowa, grapho – piszę) – rodzaj pisma złożony z logogramów, odpowiadających na ogół sylabom lub spółgłoskom.  W przeciwieństwie do pisma fonetycznego znaki pisma logograficznego mają nie tylko wartość fonetyczną, ale także wartość semantyczną; podrodzajami pisma logograficznego są pismo piktograficzne i pismo ideograficzne.
  • logogram: znak graficzny oznaczający cały wyraz i wyrażający jego wartość fonetyczną (w przeciwieństwie do ideogramu, który oznacza pojęcie niezależnie od brzmienia jego nazwy); logogram to rodzaj ideogramu, w którym symbol reprezentujący obiekt nie jest wizualnie związany z tym obiektem. Przykładem zastosowania logogramów jest sumeryjskie pismo klinowe.
  • do odróżniania niejednakowych pod względem wymowy logogramów służyły sylabogramy czyli znaki symbolizujące sylaby, dzięki którym system pisma stał się częściowo fonetyczny. Symbole zaczęły przedstawiać poszczególne kombinacje spółgłosek i samogłosek; sylabogramy nazywane wtedy komplementem fonetycznym (uzupełnieniem fonetycznym),
  • jeden logogram mógł mieć kilka odrębnych wartości słownych (polifonia),
  • pod względem semantycznym do odróżniania służyły determinatywy, były umieszczone przed innym symbolem albo po nim; początkowo determinatywy były zapisywane, ale ich nie wymawiano; determinatywy mogły odróżniać wartości wieloznacznych logogramów.

 

Alfabet – definicja

 Jest pismem opartym na podstawie fonetycznej (w odróżnieniu od pism logograficznych), posiadającym znaki odpowiadające poszczególnym spółgłoskom i samogłoskom (w odróżnieniu od sylabariuszy).

Pismo – definicja

Przedstawienie lub zapis języka w formie graficznej (wyłączając takie zjawiska jak prehistoryczna sztuka naskalna lub sznury z węzełkami, pełniące funkcję komunikatów u ludu Joruba).

 

 UWAGA:we wszystkich językach naturalnych spotyka się homonimię.

Sumeryjskie pismo klinowe

    • znak nie informował o wartości fonetycznej wyrazu,
    • nazwa od znaków w postaci klinów, które były wykonane rylcem w miękkiej glinie,
    • pismo wywodzi się od syste piktograficznego (piktogramy uległy uproszczeniu tworząc ideogramy, następnie ufonetyczniło się tworząc sylabogramy, wskazówek semantycznych dostarczały determinatywy),
    • każdy znak przedstawiał cały wyraz,
    • pismo stało się podstawa pisma akadyjskiego Asyryjskiego i Babilończyków.
    •  pismo arkadyjsko-babilońskie miało mieszany charakter → korzystano z logogramów, sylabogramów i determinatywów,
    • akadyjski system pisma miał znaki sylabowe przedstawiające samogłoski, połączenia samogłosek ze spółgłoskami oraz wyrazy zaczynające się i kończące się na spółgłoskę.

 

Pismo egipskie

  • 4 tys. lat p.n.e. (tabliczka Narmera).; pisano na glinianych tabliczkach, kamieniach i papirusie; pisaniem zajmował się skryba,
  • odczytanie pisma egipskiego umożliwił (Jean Francois Champollion) umożliwił kamień z Rosetty, gdzie widnieje inskrypcja upamiętniająca wstąpienie na tron Ptolemeusza V Epifanesa (205-180 p.n.e.), napisana po egipsku i grecku (przy czym tekst staroegipski zapisany hieroglifami, powtórzony był w wersji nowoegipskiej, czyli pismem demotycznym,
  • kartusze – w nich zapisywano imiona, owalna ramka kartusza miała oznaczać drogę słońca po niebie i sugerować, że faraon był władcą ziemi [szenu],
  • Egipcjanie używali ok. stu znaków dwuspółgłoskowych i ok. 50 trójspółgłoskowych.

 

      

hieroglify, nazwa od gr. `hieros` – święty i `glypho`- rzeźbię

  • znaki nie przedstawiają samogłosek, ale 1, 2, 3 spółgłoski / w sumeryjskim znaki fonetyczne przedstawiają samogłoską albo samogłoską ze spółgłoską – wiąże się to z tym, że szkielet wyrazu stanowiły spółgłoski, a do samogłosek nie przywiązywano takiego znaczenia,
  • hieroglify oparte na piktogramach
  • pismo hieratyczne kursywne: szybsze pisanie, nazwa pochodzi od gr. `hieratikos` – kapłański, ponieważ Grecy sądzili, że było to pismo kapłanów,
  • hieratyczne właściwe: kapłańskie,
  • demotyczne: ludowe (przed VII w. p.n.e. – o znakach niepodobnych ani do hieroglifów ani do symboli hieratycznych), nazwa od gr. ‘demotikós` – ludowy.

Pismo greckie

 podzielone na 3 systemy:

Pismo linearne A – było używane w starożytnej Krecie. Prawdopodobnie wywodzi się  od najstarszego pisma tej cywilizacji, jakim było kreteńskie pismo hieroglificzne; pisma linearnego A prawdopodobnie używano tylko w najstarszych miastach Krety, jak Knossos i Fajstos. W miarę rozkwitu gospodarczego i militarnego pociągajacego za sobą ekspansję Kreteńczyków na inne ludy, pismo to zmodyfikowano i dokonano uproszczeń (pismo linearne B); zostało w zasadzie odczytane, to znaczy wiemy, jakie dźwięki reprezentują poszczególne symbole. Ponieważ jednak nie znamy języka, który przy jego pomocy zapisywano, nie możemy zrozumieć tekstów. Niektórzy językoznawcy przypuszczają, że język ten może być przodkiem starożytnej greki, nie ma na to jednak dowodów. Inna, bardziej prawdopodobna hipoteza głosi, że jest to jeden z języków azjanickich; słynny dysk z Fajstos pokryty jest pismem, które przypomina pismo linearne A i zapewne ma z nim związek. Pismo linearne A w użyciu było od XVIII w. p.n.e.

pismo linearne B – pismo kreteńskie odczytane przez angielskich uczonych Michaela Ventrisa  i Johna Chadwicka w 1953; w przeciwieństwie do linearnego pisma A najprawdopodobniej służyło do zapisywania języka greckiego w jego przedklasycznej fazie rozwoju; powstało jako modyfikacja pisma linearnego A w trakcie podbojów dokonywanych przez Kreteńczyków, celem stworzenia sprawnej administracji na terenach wasalnych władców i podbitych miast; zawiera około 90 znaków: sylabicznych (samogłoski i sylaby otwarte) i niewielką ilość ideogramów. Gliniane tabliczki pokryte inskrypcjami w tym piśmie znaleziono m.in. w Tebach, Mykenach i w Pylos.

  • alfabet grecki – przyjmuje się, że pojawił się w VIII w. p.n.e., system wzorowany na piśmie Fenicjan; były w nim zarówno znaki dla spółgłosek jak i samogłosek (w piśmie fenickim nie było znaków dla samogłosek).

 

Pismo runiczne

    • wykorzystuje kreskę; posługiwały się nim ludy germańskie, III wiek n.e.,
    • jest przykładem niełacińskiego pisma europejskiego,
    • nazwa pochodzi od `rūnō` – tajemnica.

Pismo Majów

Pismo nierozszyfrowane, zasadniczo jest pismem hieroglificznym, ponieważ zakładano, że jest to pismo piktograficzne; hiszpańscy misjonarze wskazywali na elementy fonetyczne (ale ich nie słuchano); prawdopodobnie w piśmie Majów wykorzystywano skojarzenia; funkcjonowała zasada polegająca na modyfikowaniu jednego znaku za pomocą drugiego, a następnie połączeniu znaków w napis; w takiej kombinacji znaki mogły nie występować osobno, ale sklejać się w skondensowaną formę graficzną.; hieroglify Majów mogły wyrażać własne samodzielne znaczenie, ale tez mogły oddawać tylko wartość dźwiękową słowa, do którego się odnosiły zgodnie z zasadą rebusową – polega ona na modyfikowaniu jednego znaku za pomocą drugiego, a następnie połączeniu zmodyfikowanych znaków w napis, w takiej kombinacji znaki mogły nie występować osobno, ale sklejać się w skondensowaną formę graficzną.

 

Ocenia się, że w piśmie Majów było ok. 800 hieroglifów, które dzięki zasadzie rebusowej mogły służyć do wyrażania różnych znaczeń

Pismo chińskie

  •  ok. 2 tys. lat p.n.e., najstarsze zapisy mieszczą się na kościołach wróżebnych XVIII-XII w. p.n.e.,
  • pismo ideograficzno-fonetyczne,
  • powstało na bazie piktogramów; wielość znaków homonimicznych zmusiła do wykorzystywania determinatywów, które były wkomponowane w znak,
  • ok. 40 tys. znaków (różne sposoby pisania) → duża liczba znaków w piśmie chińskim była uzależniona od tego, że znaki te w inny sposób były zapisywane w piśmie zw. małe pieczęcie, wielkie pieczęcie, regularnym, kursywnym, kancelaryjnym,
  • najczęściej stosowano 6 tys. znaków; każdy znak wpisany jest w kwadrat,
  • logogramy homonimiczne były otrzymywane za pomocą zasady rebusowej,
  • pisane w kolumnach, czytane od góry do dołu począwszy od prawej,
  • zostało przystosowane przez Japończyków do ich języka.

 

Pismo perskie

  • zachowały się napisy w piśmie klinowym z okresu perskiej dynastii Achemenidów (550-331 p.n.e.),
  • Mezopotamia została zdominowana przez Persów po upadku Babilończyków,
  • klinowe pismo perskie miało 41 znaków,
  • pismo perskie nie było wzorowane bezpośrednio na żadnym z dawniejszych systemów klinowych,
  • najsłynniejszy zabytek: napis na skale w Behistun – napis zawiera teksty w trzech różnych językach, z których każdy używał własnej wersji pisma klinowego: po staropersku, akadyjsku (babilońsku) i elamicku.

 

Kierunek pisma

  1.  poziomy z lewej do prawej, np. łacina, greka (alfabetyczne, sylabiczne),
  2.  poziomy z prawej do lewej, np. hebrajski, arabski,
  3.  bustrofedon [za wołami orzącymi pole] pisze się z przemiennym poziomym pisaniem wierszy: raz z lewej do prawej, raz z prawej do lewej, np. cypijskie, lubijskie,
  4. pionowe kolumny z prawej do lewej, np. japoński,
  5.  w piśmie koreańskim znaki grupowane są przez stawianie ich obok siebie lub jedne pod drugimi, wtedy są szeregowane w kolumny – poziome lub pionowe.

UWAGA: w niektórych systemach pisma stosuje się więcej niż jeden kierunek.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>