Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Pakt autobiograficzny, biograficzny, powieściowy, referencjalny, fantazmatyczny i ich znaczenie według Philippe Lejeune’a

24 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

 Lejeune P., Pakt autobiograficzny, (artykuł)

Rodak P., Pismo, książka, lektura.

I. Pakt autobiograficzny

Autobiografia – retrospektywna opowieść prozą, gdzie rzeczywista osoba przedstawia swoje losy w ich jednostkowym aspekcie i ze szczególnym uwzględnieniem historii osobowości.

4 kategorie elementów autobiografii:

1. forma językowa – a) opowieść, b) proza;

2. temat – losy jednostki, historia osobowości;

3. sytuacja autora – tożsamość autora z narratorem

4. status narratora – a) tożsamość narratora z głównym bohaterem, b) retrospektywna wizja opowiadania.

Warunki te nie obowiązują w równym stopniu, ważniejsze są proporcje i hierarchia między nimi. Najważniejsze w autobiografii to war. 3 i 4 a): tożsamość autora, narratora i bohatera.

Gatunki pokrewne nie spełniające wszystkich warunków:

– pamiętnik – brak 2

– biografia – brak4 a)

– powieść pierwszoosobowa – brak 3

– poemat autobiograficzny – brak 1 b)

– dziennik intymny – brak 4 b)

– autoportret lub esej – brak1 a) i 4 b)

Tożsamość narratora i głównego bohatera

Genette: „narracja autodiegetyczna” – tekst w 1.os. – narrator = główny bohater

„narracja homodiegetyczna” – tekst w 1 os. – narrator nie jest głównym bohaterem

Lejeune: autor = narrator, autor = bohater, tożsamość może być wyrażona w 1, 2 (bardzo rzadko), 3 os. (np. Commentari Cezara).

Sposoby wyrażania tożsamości autor-narrator-bohater

Benveniste: komunikacja oralna, odbiorca identyfikuje osobą mówiącą; 1 os. realizowana jest przez II połączone poziomy:

1.  poziom odniesienia – tylko sam akt wypowiadania

2. poziom wypowiedzi – tożsamość podmiotu wypowiadania z gramatycznym podmiotem wypowiedzi.

Dwie problemowe sytuacje identyfikacji podmiotu wypowiedzenia:

1.cytat, sygnalizowany w tekście pisanym – myślniki, cudzysłowy; w tekście mówionym – intonacja

2. ustne porozumienie na odległość np. radio – rozmowa jednokierunkowa.

– nie istnieje pojęcie „ja” – zaimki osobowe i dzierżawcze odsyłają zawsze do nazwy a nigdy do pojęcia.

Lejeune: a) zaimek osobowy „ja” odsyła do osoby o konkretnym imieniu; b) imię pospolite kontra imię własne.

 

Nazwisko

– jest w tekście niepodważalną oznaką rzeczywistości pozatekstowej oraz realnej osoby;

– autor jako osoba społecznie odpowiedzialna i jako producent określonego typu wypowiedzi;

– autor urealnia się wraz ze swoją drugą książką – konstytuuje się wówczas przestrzeń autobiograficzna;

– dopuszczalny pseudonim.

Pakt autobiograficzny – kontrakt zawarty między autorem i czytelnikiem, gdzie wątpliwości mogą pojawiać się na poziomie podobieństwa, nigdy na poziomie tożsamości: autor musi równać się narratorowi i bohaterowi w tekście. Kwestia wierności zależy od kwestii autentyczności, związanych z użyciem imion własnych autora, narratora i bohatera. Sygnały autentyczności:

1. niejawne (autor-bohater)

a) przez użycie tytułu np. Historia mojego życia

b) początkowe partie tekstu, w których narratorskie ja można identyfikować z nazwiskiem na okładce

2. jawne – narrator-bohater ma to samo nazwisko, co autor na okładce

– pakt autobiogr. wyklucza możliwość fikcji;

– podobieństwo nie jest tym samym co tożsamość, a w autobiografii konieczna jest tożsamość 3 elementów: autora-narratora-bohatera;

– punktem odniesienia jest zawsze nazwisko autora, które jest odniesieniem zagwarantowanym przez: status administracyjny i umowę wydawniczą.

II. Pakt powieściowy

kontrakt zawarty między autorem a czytelnikiem, w którym obowiązuje:

a) jawna praktyka nietożsamości (autor i bohater nie mają tego samego nazwiska)

b) poświadczenie fikcyjności (np. przez podtytuł „powieść” na karcie tytułowej)

– punktem odniesienia jest zawsze nazwisko autora, które nie może być tożsame z postacią głównego bohatera, którego losy są tworem fikcyjnym;

– nie spełnia warunków dokładności i wierności, a także autentyczności.

III Pakt referencjalny

umowa bliska tej, którą zawiera z czytelnikiem historyk lub dziennikarz, którego celem winna być wypowiedź jak najbardziej zbliżona do prawdy obiektywnej;

– podobnie jak dyskurs naukowy ma dostarczać informacji o jakiejś rzeczywistości pozatekstowej, informacji, którą można zweryfikować;

– celem jest podobieństwo do prawdy, nie iluzji a obrazu rzeczywistości, która jest modelem – fragmentem rzeczywistości, do którego wypowiedź ma być podobna.

Podobieństwo na zasadzie:

a) dokładności (dot. informacji);

b) wierności (dot. znaczenia).

IV. Biografia

– modelem jest czyjeś życie „takie jakie było”, natomiast nieosiągalnym horyzontem jest podobieństwo do obranego modelu tegoż życia;

– nie ma tu wymogów tożsamości autora z narratorem i bohaterem;

– narrator do bohatera i autor do modelu pozostają w analogicznym stosunku – „relacja relacji”;

– wypadki graniczne: dla tożsamości – fałszerstwo, dla podobieństwa – mitomania.

V. Pakt fantazmatyczny

– przykład Gide’a i Mauriaca – gloryfikowali powieść, twierdząc, że jest prawdziwsza od autobiografii – pozory; zaproszenie czytelnika do czytania ich powieści jako fantazmaty niosące prawdę o autorskiej indywidualności – pośrednia forma paktu autobiograficznego;

– autobiografii brakuje złożoności i aury niedookreślenia, powieści brakuje dokładności i wierności – co powoduje, że żadne z nich nie jest prawdziwe;

– przeciwstawienie powieści i autobiografii daje poznawczy efekt kontrastowości uzyskany na tle przestrzeni autobiograficznej.

Podsumowanie

– gatunek autobiograficzny jest gatunkiem umownym;

– kwestia decydująca – nazwisko;

– kontrakt jawny lub niejawny autora z czytelnikiem;

– autobiografia jest stylem lektury i odmiana pisarstwa.

 

Twoja odpowiedź