Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Narrator i narracja – Henryk Markiewicz

21 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Najprostszym podziałem, jaki możemy zastosować ze wzgledu na przekaz narracji jest oczywiście podział na narrację mówioną i pisaną.

Podział powieści ze względu na narracje (wg.F.Stanzela):

AUKTORIALNA – narrator ma kompetencje autorskie, panuje nad światem przedstawionym, 3 sposoby prezentacji świata:

a) narrator autorski – narrator posiadający autorytet, jego sądy są niepodważalne, Nad Niemnem;

b) narrator neutralny sprawozdawca – tzw. narrator cichy; nie osądza, nie komentuje, nie ocenia, pisze jak było, przedstawia wydarzenia jakby działy się same; Wywiad z Balmajerem;

c) narrator kreator świata przedstawionego – nie tyle opisuje, co kreuje, Kubuś fatalista, Sklepy cynamonowe;

PERSONALNA – ograniczenie wszechwiedzy narratora do punktu widzenia bohaterów, świat przedstawiony przez przymat 1-2 postaci, Krzyż południa;

PIERWSZOOSOBOWA – narracja prowadzona w 1os. l.poj.; może ją prowadzić bohater główny (protagonista) Widnokrąg lub postać drugorzędna Pestka.

 

Z artykułu Autor i narrator:

– każda wypowiedź to następstwo działań psychofizycznego sprawcy – autora,

– autorstwo może być zbiorowe, autor może wykonywać pomysły innych osób; wypowiedź autora może ulec przekształceniom;

– autor zewnętrzny – może być rekonstruowany jako realny człowiek, można zajmować się 1 z jego ról społecznych, można stworzyć jego osobowość twórczą na podstawie postaw i przekonań istotnych ze względu na wypowiedź;

– osobowość publiczna autora zewnętrznego – dane personalne i biograficzne, upowszechnione, które stały się faktem społecznym – w świadomości społecznej zespoliły się z jego nazwiskiem i uczestniczą jako tło percepcyjne dla jego wypowiedzi;

– autor ujawniający się w samej wypowiedzi (ujawniany przez działania interpretacyjne czytelnika / badacza) – przeważnie nazwany na początku / końcu wypowiedzi – podmiot dokonujący tekstotwórczych operacji, osobowość implikowana przez właściwości wypowiedzi; może różnić się od osobowości autora zewnętrznego;

– autor wewnętrzny = podmiot tekstowy. Odrębność autora wewnętrznego i podmiotu tekstowego ujawnia się w utworach literatury pięknej, posługujących się fikcją;

– Kayser – narrator to rola autora;

– Okopień-Sławińska – autor wewnętrzny to nie to samo, co podmiot liryczny czy narrator;

– Wayne C. Booth – narrator nieupostaciowany = autor;

narrator odrębny (fingowany) – ten, którego dane personalne są niezgodne z autorskimi; gdy pojawiają się oceny / poglądy niezgodne z autorskimi. Kategorię narratora fingowanego można udowodnić. Kategorię narratora autorskiego – tylko falsyfikować.

 

Typologie tradycyjne: Narrator I i III osobowy, wszystkowiedzący i ograniczony w swojej wiedzy. Stanzel wprowadził jeszcze narratora personalnegomediatyzującego – opowiadającego w III osobie, ale utożsamiającego się z określoną postacią utworu. Genette wyeksponował perspektywę narracyjną i głos narracyjny (rozróżnienie między pytaniem kto patrzy i kto mówi).

 

Narracja jednopodmiotowa:

– zróżnicowanie narratorów wyznacza sposób przekazu narracji (mówiona – sposób brzmieniowy; pisana – sposób napisowy).

narracja mówiona odtwarzająca uprzednio zredagowaną narrację pisaną (radiowa lektura utworu literackiego), narracja pisana, imitująca mówioną (gawęda);

narracja pisana/ mówiona fingująca czyjeś narracyjne nasycone myślenie (monolog wew.) lub myślenie wraz z postrzeżeniami i wyobrażeniami (strumień świadomości);

 

Ze względu na modalność  wyróżniamy:

narrator autorski (=narrator wewnętrzny);

a) Narrator autorski – np. Beniowski; asertujący lub fingujący. Asertujący – mówi szczerze albo nie, mówi prawdę albo nie, ale zawsze przekazuje treści wypowiedzi jako swoje przekonania. Fingujący – wytwarza fikcję literacką, quasi-sądy (q-s to też zdania relacjonujące, przytaczające tok myśli i doznań innych); s. 97. narratora fingującego, który w pełni upodabnia swą wypowiedź do zakresu poznawczego i cech gatunkowo-stylistycznych wypowiedzi asertowanych można nazwać narratorem pseudoasertującym; tekst Chwały królestwa d’Ormesona imituje narracje historyczną, na podstawie jego nieprzystawalności do wiedzy o świecie domniemanego autora wew. możemy określić narratora utworu jako narratora pseudoasertującego.

b)      Narrator fingowany odrębny od autora wewnętrznego;.to podmiot tekstowy, który przez swoje cechy oddala się od autora, najczęściej występuje jako narrator asertujący relatywnie (ze swojego stanowiska), modalność narratora często jest niewyraźna, np. Ojciec zadżumionych; jest nim ten, którego dane personalne są jawnie niezgodne z autorskimi bądź dopatrujemy się u niego przejawów światopoglądu, itp., o które nie podejrzewamy autora.

– bywa, że status narratora nie jest jasny, cechuje go dwuznaczność i niedookreśloność, jak w Domu schadzek Robbe-Grilleta;

– najczęściej dostrzegamy tylko jednego narratora, ale zdarzają się powieści, w których jest wielogłos, narratorzy ci są na tym samym poziomie, jak np. w Wściekłości i wrzasku Faulknera; albo pozostają do siebie w stosunku podrzędnym jak w opowiadaniu ramowym/szkatułkowym;

– dziś postępuje technika narratora występującego pod nazwiskiem autora, Transatlantyk Gombrowicza;

– pozycję narratora dookreśla jego perspektywa czasowa i przestrzenna;

– innym ważym aspektem narratora jest jego orientacja – skierowana na samego siebie (autotropiczna) przewaga zdań  w 1os.;  lub inne postacie i przedmioty (allotropiczna), prowadzona z perspektywy 3os.; Orientacja może być introspektywna, skupiona na zjawiskach wew, psychicznych lub ekstraspektywna – zjawiska zewnętrzne, fizyczne.

– podejmowano eksperymenty w dziedzinie autonarracji – wymienne posługiwanie się 1 i 3 os. (Dzienniki Gombrowicza) lub 2 os. L.poj (Przemiana Butora), taka narracja 2 os. Łączy w sobie cechy auto- i allonarracyjne;

narrator bezpośredni – opowiada ze swego własnego stanowiska; narrator mediatyzujący – utożsamia się z postacią/postaciami, o których opowiada; mediatyzacja może być całkowita (obejmować wszelkie sfery związane z daną osobą, Ludzie bezdomni) lub częściowa (ogranicza się do wybranych sfer); występuje w narracji fingującej, najczęściej przy orientacji allonarracyjnej, czasem w narracji autotroficznej retrospektywnej prowadzonej z dłuższej perspektywy czasowej (Hania Sienkiewicza);

– narrator może mieć różne kompetencje wobec rzeczywistości przedstawionej, które ujawniają się w stosowanej formie podawczej; także ma różną motywację dla prowadzonej przez niego narracji;

– narrator może się autoprezentować, a sposób, swoistość, obfitość i indywidualizacja tych danych stanowi o personalizacji narratora – określa go w głowie czytelnika jako narratora-autora lub narratora fingowanego;

– ważna jest również autorytatywność narratora, od jego autorytetu zależy zaufanie jego sądom, ocenom, podawanym przez niego informacjom;

– mnogość aspektów, w których pojawia się narrator i ich istotność dla rezultatów procesu narracyjnego sprawia, że trzeba przyjąć typologię wielowymiarową.

Przykłady: 

Ojciec Goriot H.Balzaca – narracja pisana, fingująca, transcendentna, allotropiczna, wielomotywacyjna, bezpośrednia, niespersonalizowana.

W poszukiwaniu straconego czasu M.Prousta – narracja pisana, fingowana, immanentna, auto i allotropiczna, wspomnieniowa, bezpośrednia, spersonalizowana.

 

Zawartość narracyjna i schemat fabularny Henryk Markiewicz

H. Markiewicz proponuje typologię form podawczych: 1) relacja – to “narracja skrótowa, sumaryczna”, zawierająca tylko najistotniejsze informacje dotyczące określonego wydarzenia; 2) prezentacja (narracja uobecniająca) – w przeciwieństwie do relacji – zdarzenia przedstawia szczegółowo; 3) narracja egzemplaryczna – forma pośrednia między relacją a prezentacją – traktuje pewne zdarzenia (wypowiedzi) “jako przykładowe, powtarzalne, typowe”; 4) refleksja (“uogólnienia, argumentacje, wynurzenia, pytania, postulaty i apele podmiotu narracyjnego”) może być włączona do relacji i prezentacji, może też stanowić odrębny fragment wypowiedzi narracyjnej. Stopień jawności narratora (a zarazem sytuacji narracyjnej) decyduje o odróżnieniu narracji trzecioosobowej (autorskiej), w której wszechwiedzący narrator ukrywa się za przedstawionym światem, od narracji pierwszoosobowej (pamiętnikarskiej), w której jawny opowiadacz jest równocześnie bohaterem opowiadanych wydarzeń.

W obrębie opisanych wyżej form podawczych opisywane zdarzenie mogą się łączyć w CIĄGI NARRACYJNE, te zaś w sekwencje (obejmujące powiązane ze sobą łańcuchy zdarzeń i działań) – a taka sekwencja może stanowić samodzielny utwór. Wielosekwencyjna całość powiązana choćby główną postacią tworzy tor narracyjny. Segmenty autonomiczne – segmenty, które wypełnia samoistny łańcuch zdarzeń. Tor jednopasmowy – o jego jedności stanowi 1 postać. Wielopasmowy – zespół postaci.

Powiązania segmentów narracji jednotorowej:  

– uporządkowanie czasowe (dające się rozmieścić na osi czasowej);

– więź zależnościowa (warunkująco-następcza) – jej odmianą jest więź przyczynowo-skutkowa, która obejmuje też więź celowością – cel działania bohatera to przyczyna zdarzenia następczego;

– więź paradygmatyczna – oparta na stosunku powtarzalności, podobieństwa;

– stopniowania, kontrastu między czynnościami, zdarzeniami;

– wielokrotność narracyjna – poszczególne wersje zdarzeń uzupełniają się lub korygują;

– więź asocjacyjna między poszczególnymi segmentami.

Powiązania torów narracji wielotorowej:

– krzyżowanie się torów narracyjnych – dzięki tożsamości postaci i zdarzeń;

– więź grupowa między postaciami (cykle rodzinne, powieści środowiskowe);

– więź zależnościowa między zdarzeniami;

– więź przedmiotowa (przedmiot – łącznik między różnymi torami narracyjnymi);

– równobieżność czasowa (symultanizm) przy rozłączności przestrzennej;

– tożsamość przestrzeni przy rozłączności czasowej;

– więź paradygmatyczna;

– więź asocjacyjna.

Odmiany przekazu treści psychicznych:

narracja nazywająca / relacjonująca;

zmetaforyzowana narracja nazywająca / relacjonująca;

monolog wewnętrzny – a) logicznie uporządkowany, b) urywany, skojarzeniowy, niespójny;

strumień świadomości –  odmiana przekazu przeżyć wewnętrznych, w którym wprowadzone zostały również niezwerbalizowane przedstawienia spostrzeżeniowe i wyobrażeniowe, użycie wypowiedzi bezpodmiotowych lub bezorzeczeniowych. W narracji allotropicznej monolog wewnętrzny i strumień świadomości występują w formie przytoczenia / transpozycji na mowę pozornie zależną.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>