Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Narrator i narracja – Henryk Markiewicz

21 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Najprostszym podziałem, jaki możemy zastosować ze wzgledu na przekaz narracji jest oczywiście podział na narrację mówioną i pisaną.

Podział powieści ze względu na narracje (wg.F.Stanzela):

AUKTORIALNA – narrator ma kompetencje autorskie, panuje nad światem przedstawionym, 3 sposoby prezentacji świata:

a) narrator autorski – narrator posiadający autorytet, jego sądy są niepodważalne, Nad Niemnem;

b) narrator neutralny sprawozdawca – tzw. narrator cichy; nie osądza, nie komentuje, nie ocenia, pisze jak było, przedstawia wydarzenia jakby działy się same; Wywiad z Balmajerem;

c) narrator kreator świata przedstawionego – nie tyle opisuje, co kreuje, Kubuś fatalista, Sklepy cynamonowe;

PERSONALNA – ograniczenie wszechwiedzy narratora do punktu widzenia bohaterów, świat przedstawiony przez przymat 1-2 postaci, Krzyż południa;

PIERWSZOOSOBOWA – narracja prowadzona w 1os. l.poj.; może ją prowadzić bohater główny (protagonista) Widnokrąg lub postać drugorzędna Pestka.

 

Z artykułu Autor i narrator:

– każda wypowiedź to następstwo działań psychofizycznego sprawcy – autora,

– autorstwo może być zbiorowe, autor może wykonywać pomysły innych osób; wypowiedź autora może ulec przekształceniom;

– autor zewnętrzny – może być rekonstruowany jako realny człowiek, można zajmować się 1 z jego ról społecznych, można stworzyć jego osobowość twórczą na podstawie postaw i przekonań istotnych ze względu na wypowiedź;

– osobowość publiczna autora zewnętrznego – dane personalne i biograficzne, upowszechnione, które stały się faktem społecznym – w świadomości społecznej zespoliły się z jego nazwiskiem i uczestniczą jako tło percepcyjne dla jego wypowiedzi;

– autor ujawniający się w samej wypowiedzi (ujawniany przez działania interpretacyjne czytelnika / badacza) – przeważnie nazwany na początku / końcu wypowiedzi – podmiot dokonujący tekstotwórczych operacji, osobowość implikowana przez właściwości wypowiedzi; może różnić się od osobowości autora zewnętrznego;

– autor wewnętrzny = podmiot tekstowy. Odrębność autora wewnętrznego i podmiotu tekstowego ujawnia się w utworach literatury pięknej, posługujących się fikcją;

– Kayser – narrator to rola autora;

– Okopień-Sławińska – autor wewnętrzny to nie to samo, co podmiot liryczny czy narrator;

– Wayne C. Booth – narrator nieupostaciowany = autor;

narrator odrębny (fingowany) – ten, którego dane personalne są niezgodne z autorskimi; gdy pojawiają się oceny / poglądy niezgodne z autorskimi. Kategorię narratora fingowanego można udowodnić. Kategorię narratora autorskiego – tylko falsyfikować.

 

Typologie tradycyjne: Narrator I i III osobowy, wszystkowiedzący i ograniczony w swojej wiedzy. Stanzel wprowadził jeszcze narratora personalnegomediatyzującego – opowiadającego w III osobie, ale utożsamiającego się z określoną postacią utworu. Genette wyeksponował perspektywę narracyjną i głos narracyjny (rozróżnienie między pytaniem kto patrzy i kto mówi).

 

Narracja jednopodmiotowa:

– zróżnicowanie narratorów wyznacza sposób przekazu narracji (mówiona – sposób brzmieniowy; pisana – sposób napisowy).

narracja mówiona odtwarzająca uprzednio zredagowaną narrację pisaną (radiowa lektura utworu literackiego), narracja pisana, imitująca mówioną (gawęda);

narracja pisana/ mówiona fingująca czyjeś narracyjne nasycone myślenie (monolog wew.) lub myślenie wraz z postrzeżeniami i wyobrażeniami (strumień świadomości);

 

Ze względu na modalność  wyróżniamy:

narrator autorski (=narrator wewnętrzny);

a) Narrator autorski – np. Beniowski; asertujący lub fingujący. Asertujący – mówi szczerze albo nie, mówi prawdę albo nie, ale zawsze przekazuje treści wypowiedzi jako swoje przekonania. Fingujący – wytwarza fikcję literacką, quasi-sądy (q-s to też zdania relacjonujące, przytaczające tok myśli i doznań innych); s. 97. narratora fingującego, który w pełni upodabnia swą wypowiedź do zakresu poznawczego i cech gatunkowo-stylistycznych wypowiedzi asertowanych można nazwać narratorem pseudoasertującym; tekst Chwały królestwa d’Ormesona imituje narracje historyczną, na podstawie jego nieprzystawalności do wiedzy o świecie domniemanego autora wew. możemy określić narratora utworu jako narratora pseudoasertującego.

b)      Narrator fingowany odrębny od autora wewnętrznego;.to podmiot tekstowy, który przez swoje cechy oddala się od autora, najczęściej występuje jako narrator asertujący relatywnie (ze swojego stanowiska), modalność narratora często jest niewyraźna, np. Ojciec zadżumionych; jest nim ten, którego dane personalne są jawnie niezgodne z autorskimi bądź dopatrujemy się u niego przejawów światopoglądu, itp., o które nie podejrzewamy autora.

– bywa, że status narratora nie jest jasny, cechuje go dwuznaczność i niedookreśloność, jak w Domu schadzek Robbe-Grilleta;

– najczęściej dostrzegamy tylko jednego narratora, ale zdarzają się powieści, w których jest wielogłos, narratorzy ci są na tym samym poziomie, jak np. w Wściekłości i wrzasku Faulknera; albo pozostają do siebie w stosunku podrzędnym jak w opowiadaniu ramowym/szkatułkowym;

– dziś postępuje technika narratora występującego pod nazwiskiem autora, Transatlantyk Gombrowicza;

– pozycję narratora dookreśla jego perspektywa czasowa i przestrzenna;

– innym ważym aspektem narratora jest jego orientacja – skierowana na samego siebie (autotropiczna) przewaga zdań  w 1os.;  lub inne postacie i przedmioty (allotropiczna), prowadzona z perspektywy 3os.; Orientacja może być introspektywna, skupiona na zjawiskach wew, psychicznych lub ekstraspektywna – zjawiska zewnętrzne, fizyczne.

– podejmowano eksperymenty w dziedzinie autonarracji – wymienne posługiwanie się 1 i 3 os. (Dzienniki Gombrowicza) lub 2 os. L.poj (Przemiana Butora), taka narracja 2 os. Łączy w sobie cechy auto- i allonarracyjne;

narrator bezpośredni – opowiada ze swego własnego stanowiska; narrator mediatyzujący – utożsamia się z postacią/postaciami, o których opowiada; mediatyzacja może być całkowita (obejmować wszelkie sfery związane z daną osobą, Ludzie bezdomni) lub częściowa (ogranicza się do wybranych sfer); występuje w narracji fingującej, najczęściej przy orientacji allonarracyjnej, czasem w narracji autotroficznej retrospektywnej prowadzonej z dłuższej perspektywy czasowej (Hania Sienkiewicza);

– narrator może mieć różne kompetencje wobec rzeczywistości przedstawionej, które ujawniają się w stosowanej formie podawczej; także ma różną motywację dla prowadzonej przez niego narracji;

– narrator może się autoprezentować, a sposób, swoistość, obfitość i indywidualizacja tych danych stanowi o personalizacji narratora – określa go w głowie czytelnika jako narratora-autora lub narratora fingowanego;

– ważna jest również autorytatywność narratora, od jego autorytetu zależy zaufanie jego sądom, ocenom, podawanym przez niego informacjom;

– mnogość aspektów, w których pojawia się narrator i ich istotność dla rezultatów procesu narracyjnego sprawia, że trzeba przyjąć typologię wielowymiarową.

Przykłady: 

Ojciec Goriot H.Balzaca – narracja pisana, fingująca, transcendentna, allotropiczna, wielomotywacyjna, bezpośrednia, niespersonalizowana.

W poszukiwaniu straconego czasu M.Prousta – narracja pisana, fingowana, immanentna, auto i allotropiczna, wspomnieniowa, bezpośrednia, spersonalizowana.

 

Zawartość narracyjna i schemat fabularny Henryk Markiewicz

H. Markiewicz proponuje typologię form podawczych: 1) relacja – to „narracja skrótowa, sumaryczna”, zawierająca tylko najistotniejsze informacje dotyczące określonego wydarzenia; 2) prezentacja (narracja uobecniająca) – w przeciwieństwie do relacji – zdarzenia przedstawia szczegółowo; 3) narracja egzemplaryczna – forma pośrednia między relacją a prezentacją – traktuje pewne zdarzenia (wypowiedzi) „jako przykładowe, powtarzalne, typowe”; 4) refleksja („uogólnienia, argumentacje, wynurzenia, pytania, postulaty i apele podmiotu narracyjnego”) może być włączona do relacji i prezentacji, może też stanowić odrębny fragment wypowiedzi narracyjnej. Stopień jawności narratora (a zarazem sytuacji narracyjnej) decyduje o odróżnieniu narracji trzecioosobowej (autorskiej), w której wszechwiedzący narrator ukrywa się za przedstawionym światem, od narracji pierwszoosobowej (pamiętnikarskiej), w której jawny opowiadacz jest równocześnie bohaterem opowiadanych wydarzeń.

W obrębie opisanych wyżej form podawczych opisywane zdarzenie mogą się łączyć w CIĄGI NARRACYJNE, te zaś w sekwencje (obejmujące powiązane ze sobą łańcuchy zdarzeń i działań) – a taka sekwencja może stanowić samodzielny utwór. Wielosekwencyjna całość powiązana choćby główną postacią tworzy tor narracyjny. Segmenty autonomiczne – segmenty, które wypełnia samoistny łańcuch zdarzeń. Tor jednopasmowy – o jego jedności stanowi 1 postać. Wielopasmowy – zespół postaci.

Powiązania segmentów narracji jednotorowej:  

– uporządkowanie czasowe (dające się rozmieścić na osi czasowej);

– więź zależnościowa (warunkująco-następcza) – jej odmianą jest więź przyczynowo-skutkowa, która obejmuje też więź celowością – cel działania bohatera to przyczyna zdarzenia następczego;

– więź paradygmatyczna – oparta na stosunku powtarzalności, podobieństwa;

– stopniowania, kontrastu między czynnościami, zdarzeniami;

– wielokrotność narracyjna – poszczególne wersje zdarzeń uzupełniają się lub korygują;

– więź asocjacyjna między poszczególnymi segmentami.

Powiązania torów narracji wielotorowej:

– krzyżowanie się torów narracyjnych – dzięki tożsamości postaci i zdarzeń;

– więź grupowa między postaciami (cykle rodzinne, powieści środowiskowe);

– więź zależnościowa między zdarzeniami;

– więź przedmiotowa (przedmiot – łącznik między różnymi torami narracyjnymi);

– równobieżność czasowa (symultanizm) przy rozłączności przestrzennej;

– tożsamość przestrzeni przy rozłączności czasowej;

– więź paradygmatyczna;

– więź asocjacyjna.

Odmiany przekazu treści psychicznych:

narracja nazywająca / relacjonująca;

zmetaforyzowana narracja nazywająca / relacjonująca;

monolog wewnętrzny – a) logicznie uporządkowany, b) urywany, skojarzeniowy, niespójny;

strumień świadomości –  odmiana przekazu przeżyć wewnętrznych, w którym wprowadzone zostały również niezwerbalizowane przedstawienia spostrzeżeniowe i wyobrażeniowe, użycie wypowiedzi bezpodmiotowych lub bezorzeczeniowych. W narracji allotropicznej monolog wewnętrzny i strumień świadomości występują w formie przytoczenia / transpozycji na mowę pozornie zależną.

Twoja odpowiedź