Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Motyw, wątek, osnowa, fabuła

21 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Motyw: elementarna dająca się analitycznie wyodrębnić jednostka konstrukcyjna  świata przedstawionego w utworze, jego składnik pierwiastkowy: zdarzenie, przedmiot, sytuacja, przeżycie itp. Motywy podlegają w dziele określonym zasadom kombinacji, wchodząc w związki czasowe, przestrzenne, przyczynowo-skutkowe i funkcjonalne; łączą się ze sobą bądź na zasadzie współrzędności, bądź na zasadzie hierchaicznego podporządkowania, tworząc zespoły wyższego rzędu, takie jak postać, wątek, temat. Ze względu na stosunek do odśrodkowych elementów świata przedstawionego rozróżnia się m. spoiste i luźne. Pierwsze wiąże się organicznie z zasadniczą linią tematyczną utworu, wprost lub pośrednio sprzyjają jej krystalizacji, drugie pozostają poza relacjami konstytutywnymi dla tematu, np. poza układem przyczynowo-skutkowym fabuły (jako epizody, elementy wprowadzone w dygresjach).

Rozróżniamy motywy dynamiczne i statyczne. Dzięki pierwszym świat przedstawiony rozwija się w czasie, podlega zmianom i przekształceniom; drugie kształtują głównie przestrzeń świata przedstawionego (przedmioty, elementy krajobrazowe, składniki wyglądu osób itp.). Zarówno motywy, jak i reguły ich kombinacji występujące w danym utworze, mają zawsze charakter mniej lub bardziej konwencjonalny, znane są już w jakiejś mierze z innych dzieł, należą do tradycji lit., inaczej nie byłyby w ogóle wyodrębnialne.

Cechą m. jako jednostki konsrukcyjnej jest dwuczłonowość; można w nim wyróżnić człon indywidualizujący, związany z umiejscownieniem motywu w konkretnym świecie przedstawionym utworu, oraz człon schematyzujący, który odpowiada powracalności tego motywu w całej klasie utworów. Motywy o wyraźnym członie schematyzującym, a więc te których jednostkowa realizacja w niewielkim tylko stopniu przesłania ich standardowy charakter, zwykło się określać m. obiegowymi (lub wędrownymi); powtarzają się one w dużych zespołach przekazów powstałych niejednokrotnie w różnych czasach i literaturach. Motywy obiegowe tworzą w obrębie tradycji pewne mniej lub bardziej zwarte systemy. Zastosowanie któregoś z takich motywów implikuje najczęściej wystąpienie innych z nim stowarzyszonych, w układzie, który także jest zobowiązujący (kilka motywów obiegowych = obiegowy wątek). Ich rola jest szczególnie dobrze znana na gruncie gatunków folklorystycznych, w micie, baśni, bajce, balladzie, a także w takich wysoce skonwencjonalizowanych formach jak commedia dell’arte, powieść kryminalna czy western.

Wyróżniamy również motywy pomocnicze: na nich opierają się watki poboczne, ujawniają ważne dla całości momenty; konstrukcyjne: na nich oparta jest cała fabuła utworu; dekoracyjne: związane z wątkami epizodycznymi, postaciami epizodycznymi, ujawniają tło sytuacji, tło panujących w utworze stosunków. Pojęcie centralnego zespołu motywów: to zespół motywów utrzymujących spójność tematyczną tekstu.

 

Wątek: zdarzenia fabularne, których ośrodkiem jest jedna postać lub parę postaci wyodrębnionych z całego zbiorowiska osób przedstawionych ze względu na rodzaj wiążących je relacji (np. w. miłosny, obejmujący dzieje dwojga bohaterów). W hierarchii jednostek morfologicznych wątek zajmuje miejsce pośrednie między zdarzeniem (elementarnym motywem dynamicznym; a pełną fabułą utworu. Fabuła może być układem wielowątkowym np. w powieści) lub jednowątkowym (np. w noweli). W tym pierwszym wypadku istnieją określone związki między wątkami składowymi, a najczęściej także ich zhierarchizowanie; zdarzenia, które współtworzą losy postaci pierwszoplanowych, składają się na wątek główny (pierwszoplanowe), zaś podrzędne wobec niego są wątki poboczne (podrzędne), obejmujące zdarzenia z postaciami dalszoplanowymi. Należy tutaj dodać, że wątek główny wyznacza zwykle temat utworu. Wątek jako element konkretnej fabuły bywa często w większym lub mniejszym stopniu odtworzeniem jakiegoś tradycyjnie powtarzanego w literaturze szablonu zdarzeniowego czy aktualizacją znacznego schematu dziejów bohatera. Jego podstawę tworzą najczęściej dzieje postaci historycznej, mitologicznej, legendarnej lub ukształtowanej na gruncie literatury.

Powracające w różnych – częso odległych od siebie w czasie i przestrzeni – dziełach schematy przebiegu zdarzeń określa się jako wątek obiegowy. Ich rola jest szczególnie dobrze znana na gruncie gatunków folklorystycznych, w micie, baśni, bajce, balladzie. Wątki epizodyczne: budują tło zdarzeń, pełnią funkcję dekoracyjną.

Osnowa: fabularna podstawa utworu literackiego; treść temat tekstu, przeplatany wątkiem.

Fabuła: układ zdarzeń w świecie przedstawionym utworu, składających się na koleje życiowe ukazanych postaci. Każde ze zdarzeń tworzące fabuła dzieła pozostaje w określonych związakch z innymi zdarzeniami oraz nadrzędną całością, która je wszystkie ogarnia. Schemat relacji między elementami  fabuła obejmuje zależność trojakiego rodzaju:

a. związki następstwa w czasie;

b. związki przyczynowo-skutkowe;

c. związki teleologiczne (celowościowe),

przy czym różne typy fabuł zakładają rozmaite hierarchie tych związków.

Najmniej skomplikowanym rodzajem  fabuła epizodyczna, w której poszczególne zdarzenia są w znacznej mierze usamodzielnione i nie tworzą spoistych szeregów wyższego rzędu. Bardziej złożone przypadki reprezentują f., w których zdarzenia układają się w wątki. Ich liczba i powiązanie zależy od liczby występujących postaci i łączących je stosunków.

Spójną  fabułą jednowątkową mają np. z reguły nowela czy tragedia; fabuła wielowątkowa w najbardziej urozmaiconych formach występuje w powieści.

Wątki w obrębie fabuły układają się najczęściej hierarchicznie (wątki główne i podporządkowane mu wątki uboczne), ale mogą też narastać równolegle i równorzędnie. W rozwiniętych układach fabularnych, np. w powieści czy eposie, obok zdarzeń uszeregowanych w wątki występują liczne epizody charakteryzujące tło społeczne, obyczajowe czy historyczne, na którym rozgrywają się wypadki, a obok zdarzeń rozgrywających się w czasie bezpośrednio przedstawionym zdarzenia reprezentujące przedfabularną przeszłość bohaterów lub ich pofabularną przyszłość (przed- i poakcja).

Fabuła utworu jest tworem zindywidualizowanym i niesamodzielnie zrośniętym z danym sposobem narracyjnej manifestacji. Zmiana sposobu opowiedzenia zmienia ją samą w mniejszym lub większym stopniu. Zawsze jednak da się wyodrębnić taki poziom organizacji fabuły, który pozostaje niezależny od rodzaju narracyjnego wysłowienia. Może być zachowany w każdym sposobie jej opowiedzenia – we wszelkich parafrazach, przeróbkach i streszczeniach, a nawet w jego przekładach na niejęzykowe metody opowiadania. Ten poziom organizacji fabuły bywa określany schematem fabularnym utworu. Ustanawia on podstawowe uporządkowania  zdarzeń (zwłaszcza czasowe i przyczynowe) oraz sieć relacji między postaciami w nich uczestniczącymi. Schemat taki włącza daną f. do pewnej kalsy fabuł, które w innych utworach opierają się na podobnych mu schematach.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>