Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Kompozycja dzieła literackiego. Problem (nie)trwałości normy kompozycyjnej

21 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Kompozycja: budowa świata przedstawionego działa, układ i powiązanie jego elementów, sieć wzajemnych relacji między motywami oraz stosunków łączych poszczególne motywy z całościowym schematem konstrukcyjnym. Kompozycja spełnia wobec materiału tematycznego znajdującego się w polu widzenia twórcy rolę analogiczną do stylu wobec materiału językowego: wytrąca go z bezwładu, poddaje celowej obróbce i organizacji. Świat przedstawiony dzieła rodzi się z napięcia pomiędzy predyspozycjami danego materiału tematycznego a zastosowanymi ujęciami kompozycyjnymi. Kompozycja przekształca elementy materiału tematycznego w jednostki konstrukcyjne dzieła, interpretuje je, umieszcza w określonym porządku ważności i nadaje im znaczenie.

Ustala hierarchię jednostek konstrukcyjnych: motywów, wątków, fabuły i przyporządkowuje je tematowi dzieła. Kompozycja jest realizacją ponadindywidualnych schematów i standardów kompozycyjnych właściwych całym klasom dzieł danego typu. Kompozycja jest podporządkowana zespołowi norm kompozycyjnych utrwalonych w tradycji poszczególnych rodzajów i gatunków. Normy wyznaczaja dominantę kompozycyjną (np. akcja, postać, podmiot lir., przestrzeń). Kompozycja ustala hierarchię elementów świata przedstawionego i hierarchię związków między nimi (czasowych, przestrzennych, przyczynowo-skutkowych, celowościowych). Charakter dominaty decyduje o tym, który ze związków wysuwa się na plan pierwszy w świecie przedstawionym. Są gatunki lub ich historyczne odmiany wymagające wyrazistego uporządkowania i stosowania się do rygorów kompozycyjnych, a są i takie, które do rygorów kompozycyjnych podchodzą elastycznie, gdzie np. dopuszcza się luźne powiązania motywów.

Nietrwałość normy kompozycyjnej: norma kompozycyjna określa stosunek realizujących ją dzieł do sfery zjawisk pozaliterackich, obejmującej zarówno nieliterackie formy wypowiedzi (np. powieść reportażowa korzystająca z normy realizujących reportaż), jak wyobrażenia o świecie, jego porządku, prawach które go kształtują. W tym sensie kompozycja dzieła związana jest zawsze ze świadomością społeczną, która porządkuje świat w pewien określony sposób, stanowi literacki wyraz tej świadomości, np. sama kompozycja eposu wiąże się ze świadomością mityczną, kompozycja powieści zaś – ze świadomością, która w układach przyczynowo-skutkowych widzi zasadniczy czynnik porządkujący świat. Norma kompozycyjna ma odniesienia ściśle literackie i tak jak norma stylistyczna jest wyrazem określonego rozumienia literatury, jej charakteru, jej zadań, a szczególnie tego, w jakie cechy wyposażony utwór może być traktowany jako samoistna i tłumacząca się sama w sobie całość. Norma k. jest określona historycznie, a więc zmienna. Przekształca się wraz z ewolucją świadomości literackiej, wraz ze zmianą zadań literatury, wraz ze zmianą sposobów, jakimi spełnia ona swe funkcje poznawcze i impresywne. Wiąże się także z przemianami samych konwencji literackich, w stosunku do których jest zresztą czynnikiem określającym  – rozwój ich nie daje się jednak sprowadzić wyłącznie do jej oddziaływania, tu bowiem dużą rolę odgrywa swoista inercja (pewne ujęcia w określonych okresach historycznych istnieją nie tyle jako wyraz aktualnie aktywnej normy, ale jako wyraz pewnego społecznego przyzwyczajenia).

Norma kompozycyjna związana jest także z tym, jakie funkcje poznawcze przyznaje się dziełu literackiemu w danej epoce. Realizująca ją kompozycja odnosi się zawsze do jakichś mniej lub bardziej utajonych koncepcji poznawczych.

Tagi:  

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>