Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł! Do you want to support owner of this site? Click here and donate to his account some amount, he will be able to use it to pay for any of our services, including removing this ad.

Kompozycja dzieła literackiego. Problem (nie)trwałości normy kompozycyjnej

21 lutego 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Kompozycja: budowa świata przedstawionego działa, układ i powiązanie jego elementów, sieć wzajemnych relacji między motywami oraz stosunków łączych poszczególne motywy z całościowym schematem konstrukcyjnym. Kompozycja spełnia wobec materiału tematycznego znajdującego się w polu widzenia twórcy rolę analogiczną do stylu wobec materiału językowego: wytrąca go z bezwładu, poddaje celowej obróbce i organizacji. Świat przedstawiony dzieła rodzi się z napięcia pomiędzy predyspozycjami danego materiału tematycznego a zastosowanymi ujęciami kompozycyjnymi. Kompozycja przekształca elementy materiału tematycznego w jednostki konstrukcyjne dzieła, interpretuje je, umieszcza w określonym porządku ważności i nadaje im znaczenie.

Ustala hierarchię jednostek konstrukcyjnych: motywów, wątków, fabuły i przyporządkowuje je tematowi dzieła. Kompozycja jest realizacją ponadindywidualnych schematów i standardów kompozycyjnych właściwych całym klasom dzieł danego typu. Kompozycja jest podporządkowana zespołowi norm kompozycyjnych utrwalonych w tradycji poszczególnych rodzajów i gatunków. Normy wyznaczaja dominantę kompozycyjną (np. akcja, postać, podmiot lir., przestrzeń). Kompozycja ustala hierarchię elementów świata przedstawionego i hierarchię związków między nimi (czasowych, przestrzennych, przyczynowo-skutkowych, celowościowych). Charakter dominaty decyduje o tym, który ze związków wysuwa się na plan pierwszy w świecie przedstawionym. Są gatunki lub ich historyczne odmiany wymagające wyrazistego uporządkowania i stosowania się do rygorów kompozycyjnych, a są i takie, które do rygorów kompozycyjnych podchodzą elastycznie, gdzie np. dopuszcza się luźne powiązania motywów.

Nietrwałość normy kompozycyjnej: norma kompozycyjna określa stosunek realizujących ją dzieł do sfery zjawisk pozaliterackich, obejmującej zarówno nieliterackie formy wypowiedzi (np. powieść reportażowa korzystająca z normy realizujących reportaż), jak wyobrażenia o świecie, jego porządku, prawach które go kształtują. W tym sensie kompozycja dzieła związana jest zawsze ze świadomością społeczną, która porządkuje świat w pewien określony sposób, stanowi literacki wyraz tej świadomości, np. sama kompozycja eposu wiąże się ze świadomością mityczną, kompozycja powieści zaś – ze świadomością, która w układach przyczynowo-skutkowych widzi zasadniczy czynnik porządkujący świat. Norma kompozycyjna ma odniesienia ściśle literackie i tak jak norma stylistyczna jest wyrazem określonego rozumienia literatury, jej charakteru, jej zadań, a szczególnie tego, w jakie cechy wyposażony utwór może być traktowany jako samoistna i tłumacząca się sama w sobie całość. Norma k. jest określona historycznie, a więc zmienna. Przekształca się wraz z ewolucją świadomości literackiej, wraz ze zmianą zadań literatury, wraz ze zmianą sposobów, jakimi spełnia ona swe funkcje poznawcze i impresywne. Wiąże się także z przemianami samych konwencji literackich, w stosunku do których jest zresztą czynnikiem określającym  – rozwój ich nie daje się jednak sprowadzić wyłącznie do jej oddziaływania, tu bowiem dużą rolę odgrywa swoista inercja (pewne ujęcia w określonych okresach historycznych istnieją nie tyle jako wyraz aktualnie aktywnej normy, ale jako wyraz pewnego społecznego przyzwyczajenia).

Norma kompozycyjna związana jest także z tym, jakie funkcje poznawcze przyznaje się dziełu literackiemu w danej epoce. Realizująca ją kompozycja odnosi się zawsze do jakichś mniej lub bardziej utajonych koncepcji poznawczych.

Tagi:  

Twoja odpowiedź