Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Kognitywizm – najważniejsze informacje

14 czerwca 2013 Jezykoznawstwo  Brak komentarzy

Kognitywizm jako przejaw postmodernizmu

Kognitywizm jako odbicie w językoznawstwie paradygmatu postmodernistycznego jest paradygmatem niejednorodnym. Niejednorodność jest definicyjną cechą postmodernizmu. Rzeczywistość jest złożona, więc nie powinna być badana tylko z jednego punktu widzenia, bo to nie przyczynia się do jej zrozumienia, a zrozumienie jest podstawowym zadaniem nauki.

Kognitywizm pozwala na występowanie w językoznawstwie równolegle różnych metod. Nie konstruuje również spójnych modeli teoretycznych.

Podstawowe zadania językoznawstwa dla kognitywistów:

  • Opis metaforyki, która wpływa na sposób widzenia świata; metafory przyczyniają się do postrzegania i konceptualizacji świata przez człowieka; Metafora jest narzędziem człowieka, które pozwala ująć w sposób konkretny pewne działania i treści abstrakcyjne.
  • człowiek postrzega i kategoryzuje na podstawie kategorii typologicznych – ustala więc najpierw kategorię prototypową, a później włącza do tej kategorii dostrzegane elementy rzeczywistości.
  • zrekonstruowanie zawartej w języku interpretację rzeczywistości czyli językowego obrazu świata;
  • dociekania na temat wartości w języku – aksjologia językowa;
  • stara się odpowiedzieć na pytanie jaka jest rola języka w poznaniu świata; kognitywny-poznawczy;

Zarzuty kognitywistów do wcześniejszych założeń:

– nie rozpatrują zjawisk językowych całościowo, ale za pomocą synchronii, diachronii, morfologii, składni, itp.

– krytykowali nadmierne modelowanie matematyczne;

– nie negują tezy o konwencjonalności języka, ale dostrzegają w każdym jego elemencie symboliczność;

METODY EMPIRYCZNE I KORPUSOWE W JĘZYKOZNAWSTWIE KOGNITYWNYM

 Podstawowe założenia kognitywistów:

1. Prymarność znaczenia, czyli semantyki wobec innych aspektów języka.

2. Brak jednego ustalonego poziomu rozróżnień między warstwami języka.

3. Obecność relacji ikononiczności (istnienie pewnej odpowiedniości między składnią a semantyką).

4. Stała obecność metafory i metonimii w języku jako procesów poznawczych.

5. Istnienie procesów amalgamatyzacji (stapiania w języku) w wyniku, których powstaje nowa jakość mentalna.

6. Kompozycyjność znaczeń.

7. Kwestia wieloznaczności w języku jest postrzegana w językoznawstwie kognitywnym w nowym świetle.

8. W problematyce opisującej modele nabywania języka próbują stworzyć nowy model akwizycyjny. Zasadniczą rolę odgrywa w nim filozofia realizmu doświadczeniowego, a w niej teza o ucieleśnieniu umysłu.

Językoznawstwo korpusowe

Jedna z części językoznawstwa komputerowego zajmująca się analizą języka zgromadzonego w korpusach językowych czyli komputerowych zbiorach autentycznych tekstów językowych, mówionych i pisanych, reprezentujących różne odmiany, style i typy tekstu.

Zajmuje się uzusem językowym postrzeganym w terminach częstotliwości występowania form. Jednak nie jest to wartość bezwzględna , ponieważ jedne formy mogą być używane częściej niż inne w zależności od typu dyskursu, stylu, czy indywidualnych preferencji użytkownika języka.

Językoznawstwo komputerowe

Wyłoniło się na styku lingwistyki i nauk informatycznych; zajmuje się używaniem komputera w przetwarzaniu (analizie) i produkcji (syntezie) języka naturalnego. Systemy komputerowe i dane językowe pozwalają na odkrywanie nowych regularności w języku.

Celem językoznawstwa kognitywnego jest nie tyle zbudowanie aksjomatycznej teorii języka, ile wykrycie powiązań między zdolnościami i strukturami poznawczymi a językowymi człowieka, lub też stwierdzenie ich tożsamości. Wykorzystuje przy tym techniki badania empirycznego i eksperymentalnego, a szczególną pozycję zajmuje kognitywne językoznawstwo korpusowe, które wiąże metody empiryczne (korpusowe z perspektywą kognitywną).

Korpusy językowe

Używane są do analizy wszystkich części języka i jego aspektów. Wyróżniamy 2 typy takiej analizy:

Analiza, która jest oparta na danych korpusowych – rozpoczyna się od postawienia hipotezy,

Analiza, która jest wynikiem badania danych korpusowych – analiza danych korpusowych taką hipotezę potwierdza lub dostarcza argumentów do jej odrzucenia

Korpusy językowe pozwalają na odkrywanie wzorców użycia różnych struktur i konstrukcji w języku różnych grup społecznych, płci, użytkowników w różnym wieku i o różnych przekonaniach politycznych czy religijnych.

Metafora w językoznawstwie kognitywnym

Oparte na metaforze i ucieleśnione poprzez interakcje człowieka ze środowiskiem – pojęcia znajdują wyraz w wyrażeniach języka codziennego.

Metafory strukturalne – dotyczą przypadków, w których jedno pojęcie, np. pojęcie widzenia, nadaje strukturę metaforyczną innemu pojęciu, np. pojęciu rozumienia. (Widzę, co masz na myśli)

Metafory orientacyjne – tworzą pewien system pojęć związanych z orientacją przestrzenną góra-dół, przód-tył, centrum-peryferie itp. (Czuję się uniesiony. Czuję się przybity.)

Lakoff i Johnson podkreślają, że przy pomocy metafor konceptualizujemy formę językową w kategoriach przestrzennych, metafory ustanawiają bezpośredni, nie-arbitralny związek między formą i znaczeniem. Ujmuje to tzw. Metafora przewodu: wyrażenia językowe to pojemniki i związana z nią zasada ikoniczności: więcej formy to więcej treści (im większy pojemnik, tym większa jego zawartość).

Teoria ta o „metaforycznym strukturyzowaniu” rzeczywistości ma bezpośredni wpływ na koncepcję prawdy w kognitywizmie. Ponieważ to metafory określają nam rzeczywistość, prawda musi się tak odnosić do tak ustrukturyzowanej rzeczywistości, nie zaś do świata realnego. Kognitywizm odrzuca zatem klasyczne pojęcie prawdy, które głosi, iż sąd prawdziwy to taki, który jest zgodny z rzeczywistością.

Umysł ucieleśniony

Metafory ucieleśniają nasze doświadczenie, a teoria umysłu ucieleśnionego jest jedną z podstawowych tez kognitywizmu, formułowaną na gruncie realizmu doświadczeniowego:

1. Myśl jest ucieleśniona – struktury nadające spójność aparatowi poznawczemu człowieka pochodzą z ludzkiego doświadczenia i dadzą się opisać w kategoriach tego doświadczenia. Trzon naszego systemu poznawczego jest bezpośrednio zakotwiczony w postrzeganiu, zachowaniach się ludzkiego ciała, w fizycznym i społecznym doświadczeniu.

2. Myśl jest wyobrażeniowa – nie są zakotwiczone w naszym doświadczeniu; bazują na metaforze, metonimii i mentalnym obrazowaniu; myśl nie jest dosłownym odbiciem, ani reprezentacją zewnętrznej realności;

3. Myśl posiada własności holistyczne;

4. Myśl posiada strukturę ekologiczną – kognitywne przetwarzanie informacji zależy od ogólnej struktury systemu poznawczego i od znaczenia pojęć;

5. Strukturę konceptualną można ująć w postaci tzw. Wyidealizowanych modeli kognitywnych, które posiadają wyżej wymienione właściwości.

Ideę umysłu ucieleśnionego należy rozpatrywać w kontekście badań podejmowanych na gruncie współczesnej psychologii poznawczej i językoznawstwa kognitywnego, które odrzucają Kartezjańską tezę o dualizmie ciała i umysłu. Filozofia umysłu ucieleśnionego jest przeciwstawieniem dualizmu Kartezjańskiego.

Współczesna nauka traktuje ciało człowieka zarówno jako „zewnętrzny: organizm biologiczny jak i „wewnętrzny” organizm doświadczający – jako organizm biologiczny i organizm fenomenologiczny. Według Varela, Thomsona, Rosha – te dwa spojrzenia na ciało człowieka nie są sobie przeciwstawne – cały czas krążymy między nimi nie mogąc wyjść na zewnątrz i zobaczyć rzeczywistości taką jaka ona jest naprawdę. To tzw. epistemologiczna konieczność, która leży u podstaw naszego poznania.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>