Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Kategoria mimesis według Arystotelesa i jej odwołania w czasach nowożytnych

25 października 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Według Arystotelesa, poezja, podobnie jak malarstwo, taniec czy muzyka stanowi pewną formę naśladownictwa. Filozof wzoruje się na poglądach Platona, który wychodzi z założenia, że sztuki są „naśladownictwem” wytworzonej przez człowieka lub naturę rzeczywistości, która jest tylko cieniem bądź odbiciem odwiecznie i rzeczywiście istniejących idei boskich. Te, które są oddalone od prawdy, nie mają wg niego wartości. Platon przedstawia swoje poglądy na przykładzie: Są trzy łóżka, jedno stworzone przez boga, drugie przez stolarza, trzecie przez malarza. Właściwym twórcą tego łóżka jest bóg, wykonawcą jest stolarz, a malarz jest naśladowcą. Mimesis jest więc w rozumieniu Platona wyłącznie odtwarzaniem wyglądu rzeczywistości poznawanej zmysłami; jest tworzeniem iluzji rzeczywistości opartej na wiernym skopiowaniu wyglądu przez artystę.

Jak pisał Hermann Koller, znaczenie pojęcia mimesis było złączone z funkcją pochodną od „mimu”, a więc z funkcją wyrażania i przedstawiania przeżyć bohatera w tańcu i śpiewie. Pierwotny „mim” religijny jest z historycznego i scenicznego punktu widzenia jednym z prawdopodobnych źródeł greckiego dramatu. W I rozdziale „Poetyki” Arystoteles mówiąc o tancerzach stwierdza, że za pomocą rytmicznych ruchów ciała naśladują oni ludzkie charaktery, uczucia i działania. Naśladownictwem nazywa też kilkakrotnie sztukę aktorską, zaznaczając w ten sposób jej związek z pierwotnym mimem.

Większość badaczy poetyki przyjmuje, że choć Arystoteles przejął od Platona pojęcie mimesis, to jednak nadał mu nowe znaczenie. Dla Platona jest to przede wszystkim kopiowanie, tworzenie lustrzanego odbicia rzeczywistości. Wg Arystotelesa, poeta naśladuje rzeczywistość nie tylko taką, jaka ona jest, ale również taką, jaką być powinna. Co więcej, za pośrednictwem sztuki mimetycznej artysta może przedstawić rzeczywistość, która nie znajduje odzwierciedlenia w realnie istniejącym świecie. Arystoteles stwierdza, że zadanie poety nie polega na przedstawieniu wydarzeń rzeczywistych, lecz takich, które mogłyby się zdarzyć jako prawdopodobne lub konieczne.

Dla Arystotelesa o istocie mimesis nie decyduje ani wiersz, ani wierne odtworzenie rzeczywistości w jej historycznym biegu. Mimesis jest więc rozumiana jako akt twórczy, akt kreowania rzeczywistości potencjalnej, ale zarazem obiektywnej, bo odzwierciedlającej aktywne życie ludzkie, działalność człowieka znaczącą i nieprzypadkową. Najwyższym przejawem naśladowania jest twórczość poety tragicznego, a najwyższym wytworem procesu mimetycznego tragedia. Rzeczywistość w utworze jest to zawsze rzeczywistość stworzona przez zamysł autora, zmyślona lub celowo ukonstytuowana, istniejąca jako analogia w stosunku do świata realnego.

W odróżnieniu od Platona, Arystoteles nie odmówił sztukom mimetycznym realności, a wręcz przyznał im nawet pewnego rodzaju autonomię. Próbował także sformułować prawa rządzące rzeczywistością stworzoną w procesie mimetycznym: jedność akcji, odpowiedni układ zdarzeń połączony z perypetią i rozpoznaniem, właściwy dobór bohaterów, zawartość myślowa ich wypowiedzi, odpowiednia i dostosowana do rodzaju dzieła forma językowa, wystawa sceniczna. Wszystko to ma prowadzić do przeżycia swego rodzaju wstrząsu, sprawiać specyficzną przyjemność, która dokonuje się przez katharsis. Wszystkie wymogi jakie Arystoteles stawia twórcom modelowej poezji dotyczą organizacji i uprawdopodobnienia świata literackiego, dzięki czemu sprawia on wrażenie naprawdę istniejącego. Działa na wyobraźnię i uczucia odbiorców czego nie robi realnie istniejąca rzeczywistość. W tym właśnie sensie jest to świat autonomiczny, rządzący właściwymi sobie prawami. Jest on zbudowany ze specyficznych składników wchodzących w zakres pojęcia mimesis. Składniki te to: przedmioty naśladowania, środki, czyli tworzywo jakim posługuje się naśladowca oraz sposób, czyli forma, w jakiej przebiega proces naśladowczy.

Rozpatrując zarzuty stawiane sztuce Arystoteles stwierdza wręcz, że przedstawienie czegoś niezgodnego z rzeczywistością nie jest istotnym błędem w sztuce naśladowczej. Umiejętność naśladowania nie łączy się w rozumieniu Arystotelesa z odtworzeniem przez sztukę wiernego obrazu rzeczywistości, lecz raczej z jej przedstawieniem w sposób artystyczny, zgodny z wewnętrznymi prawami sztuki.

Sztuka, podobnie jak natura, dąży do zrealizowania odpowiedniego celu. Natura nie jest światem istniejących przedmiotów rzeczywistości, lecz siłą stwarzającą oraz zasadą kierującą powstaniem i rozwojem świata. Sztuka uzupełnia naturę w tym, czego natura nie jest w stanie sama wytworzyć. Analogia, jaką dostrzega Arystoteles między naturą i sztuką uwydatnia proces stwarzania nowej rzeczywistości przez artystę lub rzemieślnika.

Arystoteles w „Poetyce” wyróżnia przedmiot, środki i sposób naśladowania. Ten sam rodzaj poetyckich środków może być wykorzystany do naśladowania różnych przedmiotów (np. w tragedii i komedii), ten sam sposób można połączyć z różnymi środkami (np. w dramacie pisanym prozą i wierszem), ten sam rodzaj przedmiotu może być wyrażony w odmienny sposób (np. w epice poprzez narrację, w tragedii poprzez bezpośrednie wprowadzenie postaci).

Przedmiot, środki i sposób naśladowania to istotne determinanty sztuki naśladowniczej, jednak same nie wystarczą do pełnego określenia jakiegoś rodzaju naśladownictwa poetyckiego. Elementem stanowiącym o indywidualnych właściwościach rodzaju, gatunku czy dzieła sztuki jest dynamis (siła), która ożywia wspomniane części materialne, spaja je w konkretną całość. Tragedia jest rodzajem naśladownictwa, którego przedmiot stanowi akcja poważna, skończona i posiadająca odpowiednią wielkość. Sposobem tego naśladownictwa jest przedstawienie w formie dramatycznej, nie narracyjnej, a środkiem jest ozdobny język poetycki. Ostatni człon definicji określający naśladownictwo to właśnie dynamis, czyli katharsis – zdarzenia budzące litość i trwogę doprowadzające do oczyszczenia tych doznań. Arystoteles uważa, że człowiek poprzez naśladowanie zdobywa podstawy swej wiedzy, a dzieła sztuk naśladowczych sprawiają mu prawdziwą przyjemność.

Horacy „List do Pizonów” – Ars poetica – sztuka poetycka czerpiąca z tradycji teoretycznej, odwołująca się do działań normatywnych. Poucza o sprawach i problemach, w których poeta powinien być zorientowany, naucza norm i reguł praktyki twórczej. Poeta jest jak pszczoła zbierająca nektar z różnych kwiatów i przetwarzająca go na własny, niepowtarzalny miód.

Renesans, Julius Caesar Scaliger „Poetices libri septem” – dzieło to spoista całość, próba syntezy, najpełniejszy efekt renesansowego obcowania z dziedzictwem starożytnej poetyki. Poezja zajmuje miejsce obok logiki, retoryki, gramatyki, historii. Historia w prostej mowie przekazuje prawdę. Poezja w formie kunsztownej tworzy fikcję i całkowicie polega na naśladowaniu. Poeta to twórca rzeczywistości mimetycznej. Mimesis służy osiągnięciu nadrzędnego zadania. Celem poety jest nauczać w sposób przyjemny. Poeta powinien posiadać wiedzę teologiczną, moralną, polityczną, nauk przyrodniczych. Poetycka sztuka naśladowcza znajduje się w określonych relacjach z Naturą. Między poetą a Naturą pojawia się „druga natura” – medium pośredniczące – utwór literacki. Scaliger usiłuje stworzyć system własny – przede wszystkim literacki, dotyczący wyboru wzorów do naśladowania. Poezja jest sztuką. Twórczość poetycka powstaje w ramach ściśle określonych założeń i przepisów. Naśladowanie to przede wszystkim prezentowanie osób. Trzy podstawowe aspekty procesu mimetycznego: przedmiot, sposób i środki naśladowania oraz czwarty aspekt – sposób naśladowania i jego powód.

Barok, Maciej Kazimierz Sarbiewski „De perfecta poesi” – poezja doskonała to poezja epicka, a ściślej epopeja, jej doskonałość to obecność fikcji, naśladowania „obrazów” rzeczy – działań – zdarzeń. Dodatni znak wartości otrzymuje poezja zawierająca fikcję. Fikcja cieszy się uprzywilejowaniem. Mimesis jest fundamentem i ośrodkiem wyłożonej przez Sarbiewskiego teorii twórczości epickiej. Poezja to sztuka, która naśladuje byty nie wg tego jak istnieją, lecz jak mogą i powinny istnieć. Etapem działalności poety powinno być zajmowanie się uniwersaliami, poszukiwanie miary przedmiotu. Pierwsze stadium tworzenia musi polegać na poznaniu uniwersaliów.

Oświecenie, klasycyzm (Mikołaj Boileau, F.K.Dmochowski) – Celem sztuki jest osiągnięcie doskonałości w realizacji piękna i prawdy (piękno występuje w naturze zgodnie z teorią mimesis). W naturze wszystko jest uformowane i unormowane. Należy ją naśladować, bo jest doskonała.

Renesans, klasycyzm, realizm postulowały konieczność naśladowania rzeczywistości i respektowania zasad Teorie mimesis według Arystotelesa. Reperkusje w epokach nowożytnych. prawdopodobieństwa, inne – romantyzm, symbolizm – odrzucały mimetyzm.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>