Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Granice wolności interpretacyjnej (interpretacja i nadinterpretacja)

9 listopada 2013 Opracowania  Brak komentarzy

Problem interpretacji najłatwiej zilustrować na podstawie rozważań Umberto Eco i jego adwersarzy: Jonathana Cullera i Richarda Rorty’ego. Wszyscy trzej starali się określić nie tylko granice naszej ingerencji w tekst literacki i odpowiedzieć na pytanie, co można robić dzisiaj z literaturą.

Poglądy Umberto Eco:

 – zdecydowany zwolennik ograniczeń swobody interpretacji – chce wprowadzić jasne kryteria poprawności odczytania tekstów literackich;

  •  źródła znaczenia literatury: intencja autora, intencja czytelnika i intencja dzieła;
  • intencja autora: to, co chciał przekazać, bardzo trudna do wykrtycia ze względu na inny czas otp. Ekspresja subiketywnych przeżyć
  • intencja tekstu: ekspresja przeżyć autora, składa się ze znaków;
  • w klasycznym sporze o interpretację chodzi o to, by rozstrzygnąć, czy celem interpretacji jest odkrycie tego, co chciał powiedzieć autor, czy tego, co tekst mówi niezależnie od autora; dla Eco trzeba brać pod uwagę wszystkie trzy źródła znacznie; powinniśmy zwracać uwagę na strukturę dzieła, hipotetyczny zamysł autora i wszystko to, co możemy „wnieść” do dzieła dzięki własnej kompetencji;
  • „czytelnik modelowy” – konstrukcja teoretyczna, będąca odpowiednikiem właściwego odczytania dzieła; stawia on domysły, co do intencji samego tekstu i stara się ją trafnie rozpoznać; próbuje też zrekonstruować intencję autorską;
  • postulat zdroworozsądkowej interpretacji;
  • interpretacja wg Eco: stopniowe odkrywanie strategii zmierzającej do wytworzenia czytelnika modelowego;
  • nie możemy stwierdzić, jaka interpretacja jest poprawna, ale możemy z całą pewnością stwierdzić, jaka jest niepoprawna;
  • nadinterpretacja: rozprawia o pytaniach, jakich tekst nie stawia;

Poglądy Richarda Rorty’ego: (użycie)

  • należy się całkowicie wyrzec odkrywania, o czym dany tekst jest naprawdę; zrezygnować ze zgłębiania mechanizmów tekstu, struktur itp.,
  • tekstu trzeba używać do własnych, dowolnie wybranych celów;
  • czytanie to praktyka, która zmienia nasze myślenie, cele, a nawet naszer życie;
  • bardzo ważne odwołanie do sfery emocjonalnej interpretatora;

Poglądy Jonathana Cullera: (nadinterpretacja)

  • obrona nadinterpretacji; zamiast podziału (zaproponowanego przez Eco) na interpretację i nadinterpretację, wymyślił podział na rozumienie i nadrozumienie tekstu;
  • rozumienie: operacja, którą mógłby wykonać „czytelnik modelowy”, stawianie pytań i znajdowanie odpowiedzi, jakich domaga się sam tekst;
  • nadrozumienie: znajdowanie pytań, jakich sam tekst nie stawi, a które można by postawić i które poszerzają możliwości interpretacji, przywołując rozmaite kontekstu;
  • zastanawia się nad tym, co tekst tobi z nami, w jaki sposób to czyni, jak koresponduje z innymi tekstami, co w nim jest ukryte lub stłumione itp.;
  • najważniejsze jest odkrycie tego, co tekst chce przemilczeć, co ukrywa, o czym zapomina;

Początek lat 90. – spór o interpretację.

Wymiana poglądów Umberto Eco, Johnatana Cullera i Richarda Rorty’ego.

  • INTERPRETOWAĆ – UMBERTO ECO – stanowisko najbardziej konserwatywne. Ograniczenie swobód interpretacji, jasne kryteria poprawności odczytywania tekstów literackich.
  • Trzy podstawowe źródła znaczenia literatury: INTENCJA AUTORA (INTENTIO AUCTORIS), INTENCJA CZYTELNIKA (INTENTIO LECTORIS) i INTENCJA DZIEŁA (INTENTIO OPERIS).
  • Wszystkie są jednakowo ważne i nie można ich rozdzielać.
  • Kategoria „czytelnika modelowego” – konstrukcja teoretyczna będąca odpowiednikiem właściwego odczytania. Autor rozumiany jako „strategia tekstowa”, nie empirycznie. Idea falsyfikowalności interpretacji – zasada, w myśl której nie można stwierdzić, czy interpretacja jest na pewno prawdziwa, ale można stwierdzić, czy jest na pewno fałszywa.
  • UŻYWAĆ – RICHARD RORTY – nie należy próbować zgłębiać wewnętrznych mechanizmów i struktur tekstu, ale używać go do własnych, dowolnie wybranych celów. Sprzeciw wobec teorii interpretacji. Odwołania do sfery emocjonalnej interpretatora. Czytanie nie oznacza odkrywania sensu według narzuconej z góry metody, ale prawdziwy, żywy kontakt z tekstem literackim. Krytyka niemetodyczne („natchniona”)
  • NADINTERPRETOWAĆ – JOHNATAN CULLER – stanowisko kompromisowe. ROZUMIENIE (UNDERSTANDING) – to operacja, którą mógłby wykonać modelowy czytelnik Eco, stawianie pytań i znajdowanie odpowiedzi, jakich domaga się sam tekst. NADROZUMIENIE (OVERSTANDING) – wynajdowanie takich pytań, jakich sam tekst nie stawia, ale które poszerzają możliwości interpretacji przywołując często odległe konteksty. Nie jest najważniejsze, co tekst mówi, ale co chce przemilczeć.

Twoja odpowiedź