Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Generatywizm – najważniejsze informacje

13 czerwca 2013 Jezykoznawstwo  Brak komentarzy

Zadaniem językoznawstwa generatywnego jest wypracowanie takiego modelu jakiegoś języka (czyli jego gramatyki), za pomocą którego można by generować nieskończony zbiór zdań tego języka. Nie można przewidzieć ile elementów powinno zawierać zdanie najdłuższe.

Ciągi generowane przez model generatywny są pewnymi abstrakcyjnymi konstrukcjami językoznawczymi (zdaniami językoznawczymi). Model generatywny generuje nieskończony zbiór zdań językoznawczych (język językoznawczy).

W generatywizmie rozróżniamy: kompetencję językową i wykonanie językowe.
Kompetencja językowa-wiedza o tym, jak tworzyć zdania.
Wykonanie językowe-tworzenie i odbieranie jednorazowych (empirycznych) zdań tekstowych, które układają się w teksty językowe. Tworzenie zdań językowych jest możliwe dzięki kompetencji językowej użytkownika.

Gramatyka generatywna jest modelem kompetencji językowej – model rozumiany jako przybliżony obraz bytu abstrakcyjnego, a więc bytu, który nie jest dostępny obserwacji. Obserwować możemy tylko rezultat wykonania językowego, czyli teksty językowe.

Falsyfikowanie hipotezy o zupełności danej gramatyki polega w generatywizmie na rozpatrywaniu, czy zdanie, które na mocy doświadczenia uznaje się za zdanie językoznawcze, ma swój odpowiednik równobrzmiący w ciągach generowanych przez ocenianą gramatykę. Można powiedzieć, że gramatyka jest modelem wyidealizowanym.

Zdania generowane przez daną gramatykę określamy mianem zdań gramatycznych, czyli zgodnych z tą gramatyką. Zbiór zdań akceptowalnych powinien być tożsamy ze zbiorem zdań gramatycznych. W przeciwnym razie gramatyka będzie gramatyką nieadekwatną.

ZASADY BUDOWANIA MODELU GENERATYWNEGO
1. Reguły przepisywania (frazowe),która powstaje za pomocą symboli, np. Z→x y;
2. Drzewka – każdą regułę przepisywania można przedstawić w formie odwróconego drzewka, w którym wierzchołkiem jest symbol znajdujący się przed strzałką, a z wierzchołka rozchodzą się gałęzie, na końcu których umieszczone są symbole znajdujące się po strzałce.
3. Jednostki słownikowe (leksemy) i ich kategoryzacja.
Zestaw leksemów to słownik danego języka. Leksem można dołączyć tylko pod ten symbol drzewka, który jest identyczny z symbolem, za pomocą którego leksem ten jest oznaczony w słowniku. A oznaczenie leksemu symbolem typu N, V lub AP nazywa się gramatyce generatywnej kategoryzacją.
4. Dostosowanie form leksemów (akomodacja) –dostosowanie form jednego leksemu do drugiego. W haśle słownikowym są podane informacje o możliwych akomodacjach danego leksemu i wpływu tego leksemu na akomodacje innych leksemów.
5. Subkategoryzacja – na jej podstawie możemy podzielić leksemy o kategorii V na dwie podkategorie, tj. na takie, które występują z leksemami rzeczownikowymi po prawej stronie i na takie, które nie występują z leksemami rzeczownikowymi po prawej stronie.
6. Generowanie zdań złożonych (rekurencja) – Zdanie złożone składa się ze zdań pojedynczych. Żeby generować zdania złożone, powinniśmy połączyć w jedno drzewko co najmniej dwa drzewka zdań pojedynczych. Model rekurencyjny (rekursywny, cykliczny) pozwala nam na generowanie nieskończonej liczby zdań. Rekurencyjność ma dla gramatyków fundamentalne znaczenie, bo:
gramatyka generatywna generuje niekończony zbiór zdań języka naturalnego, używając skończonej liczby reguł gramatycznych.
7. Transformacje – zmieniają struktury wyjściowe (głębokie) zdań na struktury powierzchniowe. Komponent transformacyjny – zbiór reguł przekształcania drzewek struktury wyjściowej w zdania językoznawcze.

Rodzaje transformacji, m. in.
· Transformacje permutacyjne – polegające na zamianie miejsc elementów struktury wyjściowej.
· Transformacje przenoszące jakiś jeden wybrany element (najczęściej zaimek pytajny) na początek struktury.
· Transformacje wycierające jakiś element struktury wyjściowej (np. JA idę – Idę.)
· Transformacje zastępujące taki element struktury, który pojawia się drugi raz.
· Transformacje dodające do struktury wyjściowej jakiś element (bardzo rzadko występują).

Hierarchia kryteriów oceny modeli gramatycznych:
1. Niesprzeczność wewnętrzna
2. Adekwatność opisowa
a) Słaba
b) Mocna
3. Eksplicytność
a) Pregeneratywna – nie musi być zapisana w postaci systemu formalnego; każda gramatyka adekwatna opisowo w stopniu mocnym jest automatycznie gramatyką eksplicytną pregeneratywnie.
b) Generatywna – przysługuje jedynie modelom formalnym; są bardziej falsyfikowane niż modele nieformalne.
· Modeli bez meta gramatyki
· Modeli zawierających metagramatykę – tj. zbiór reguł generujących reguły gramatyki;
· Modeli zawierających metagramatykę i komentarz kognitywny
4. Sprawność formalna

HISTORIA GENERATYWIZMU

1957r. Noan Chomsky – Syntatic Structures – teza: gramatyka języka naturalnego powinna generować nieskończony zbiór zdań za pomocą skończonej liczby rekurencyjnych reguł. Gramatykę należy sformułować zgodnie z zasadami budowania systemów dedukcyjnych (aksomatycznych) – wyróżniamy przy tym klasy 3 systemów dedukcyjnych:

1. System skończenie stanowy, który nie jest dobrym kandydatem na gramatykę języka naturalnego, ponieważ w zdaniach języka naturalnego nie da się tak podzielić elementów, by nie było wśród nich elementów nieciągłych.

2. System frazowych reguł przepisywania/ gramatyka struktur frazowych

3. Gramatyka transformacyjna – system dedukcyjny złożony ze zbioru reguł struktur frazowych i zbioru transformacji przekształcających produkcje reguł struktur frazowych (tj. struktury głębokie) na struktury powierzchniowe. Najlepszy kandydat na gramatykę języka naturalnego.

1965r. – N. Chomsky – Aspects of the Theory of Syntax – teoria standardowa – nowa wersja gramatyki transformacyjnej
Uniwersalną gramatykę należy budować z dwóch różnych perspektyw, głębiej wnikając w istotę systemu dedukcyjnego. Pod uwagę bierzemy dwie perspektywy:
1. Ogólny system gramatyczny
· Leksykon (słownik)
· Składnia zawierająca komponent bazowy i transformacyjny
· Komponent interpretujący;
2. System uniwersalnych zasad zawierający m. in. teorię wiązania, teorię rządu i teorię ograniczeń.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>