Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

G. Bachelard – krytyka tematyczna

1 listopada 2012 Opracowania  Brak komentarzy

Prekursorem krytyki tematycznej jest G. Bachelard; jego prace z lat trzydziestych i czterdziestych Psychologia ognia, Wola i marzenia stają się nowym źródłem inspiracji. Cztery żywioły kosmiczne potraktował autor Wyobraźni poetyckiej jako podstawowe dominanty utworów poetyckich. Trochę podobnie je rozumiał jak Jung swe archetypy. W przedmowie do Wyobraźni poetyckiej uznał, że te obrazy wyobrażeniowe mają pewne odniesienia w nieświadomości, ale zasadniczo poprzestaje na odniesieniu ich do bardziej “powierzchownej” sfery psychiki twórcy niż do psychologii głębi. Bachelard dzieli symbole na trzy różne sfery (sektory). Pierwsza to sfera nauki, drugi to sektor urojenia, trzeci ludzkiej mowy. Ten ostatni zawiera się w języku, jest mową geniusza. Bachelard zajął się badaniem poetyckiej wyobraźni jako “nadświadomości”.

POETYKA SKRZYDEŁ

Bachelard przedstawia swoją tezę o tym, że ptaki działają tak silnie na naszą wyobraźnię nie z racji swego wspaniałego ubarwienia. W ptaku piękny jest przede wszystkim lot i to dla wyobraźni dynamicznej jest piękno pierwotne. Piękno upierzenia dostrzegamy dopiero, gdy ptak dotyka ziemi, gdy marzenie przestaje być ptakiem. W dziedzinie wyobraźni lot musi stworzyć swoją własną barwę. Dlatego ptak latający w naszych snach i w autentycznej poezji nie może być ptakiem różnobarwnym. Tylko ptak realizuje obraz, który z punktu widzenia ludzkiego można uznać za pra-obraz, przeżywany przez nas w snach.

W swojej rozprawie Bachelard podaje przykład , w którym waloryzacja obrazu ptaka doprowadzona została do przesady. W którym ideał i realność, sen i rzeczywistość połączone zostały brutalnie i niezręcznie – to książka Toussenela „Le Monde des Oiseaux”, ale też pokazuje na przykładzie dzieł Blake’a obrazy, które idealnie odzwierciedlają wyobraźnię poetycką. Nazywa jego poematy poematami absolutnymi (filozofia wyjaśniająca rzeczywistość przy pomocy wyobraźni) – to takie, które nie wyrażają myśli, ale w samych słowach zawęźlają materię wyobraźni i kształt widm, ruch słów i ruch ciał. U Blake’a wzlot myśli cechuje się pluralizmem właściwym wszelkim konkretnym ptasim wzlotom. Uważa, że psychologi Blake’a to prawdziwa ornitopsychologia.

Wnioski Bachelarda:

– nadmierne sprecyzowanie obrazu poetyckiego daje efekt komiczny; ujmując nieco precyzji obrazowi pospolitemu i śmiesznemu, można wywołać wzruszenie poetyckie.

– ptak żwawy, wdzięczny, lekki oddaje obrazy miłe sercu, młodzieńcze, łagodne i czyste – są to obrazy stanowiące pierwotne rzeczywistości psychiczne.

– dla zdynamizowanej wyobraźni powietrznej wszystko, co się wznosi – budzi się ku bytowi, ma udział w bycie; a wszystko, co opada, rozpływa się – ma udział w nicości. Waloryzacja przesądza o istnieniu (jedna z reguł świata wyobraźni).

– Bachelard stwierdza wyższość wyobraźni dynamicznej nad wyobraźnią formalną. Jako przykład stawia skowronka – czysty obraz poetycki. Twierdzi, że rzeczywistość skowronka w literaturze stanowi jedynie wyjątkowo dobitny przykład realizmu metafory. Opisywanie go polega na uchylaniu się od opisywania go, ale wynajdywaniu mu innej urody niż uroda nadająca się do opisania. W przestrzeni poetyckiej skowronek to niewidzialna cząsteczka, której towarzyszy fala radości. Skowronek to czysty obraz, który – jako ośrodek metafor związanych z powietrzem i wzlatywaniem – zawdzięcza swe życie wyobraźni powietrznej.

Czysta poezja – nie może podejmować funkcji opisowych, funkcji przypisanych przestrzeni zaludnionej pięknymi przedmiotami. Jej czyste przedmioty musza wykraczać poza prawa przedstawiania. Czysty przedmiot poetycki musi wchłonąć zarazem wszelki podmiot i wszelki przedmiot.

Obraz literacki:

– poezja pisana – przewyższa wszelką poezję mówioną swą polifonią; prawdziwa poezja ma zawsze parę rejestrów; w tym polilogizmie można dojrzeć co najmniej trzy plany: zestrajające słowa, słowa i myśli. Słuchając nie jesteśmy w stanie marzyć obrazów w głąb.

– o randze obrazu literackiego decyduje oryginalność; obraz literacki to znaczenia w trakcie powstawania: słowo, stare słowo – zyskuje nowe znaczenie. Do tego obraz lit. musi się wzbogacić o nowy oniryzm. Podwójna funkcja obrazu literackiego – to znaczyć coś innego i pobudzać do marzenia o czymś jeszcze innym.

– obraz lit. nie powstaje ot tak, jest wynikiem naszych marzeń, myśli, naszej wyobraźni, która pragnie się wypowiedzieć, dojść do słowa, domaga się pisania, czyli uporządkowania swych marzeń i myśli. Wyobraźnia zachwyca się obrazem literackim, literatura nie jest więc wtórna w stosunku do żadnej innej działalności. Dopełnia ona ludzkich pożądań. Stanowi akt wynurzenia się wyobraźni.

– obraz literacki potrafi nas czasami przenieść z jednego świata w inny; dzięki temu właśnie jawi się on jako najbardziej nowatorska funkcja mowy.

– obraz literacki wprawia słowa w ruch, przywraca je ich funkcji wyobraźnio twórczej;

– najpiękniejsze obrazy literackie nie od razu odsłaniają nam swój sens. Powoli objawiają się poprzez prawdziwe dzianie się wyobraźni i wzbogacenie znaczeń (pojawia się funkcja psychologiczna).

– obraz literacki jest polifoniczny dlatego, że jest polisemantyczny. Jeśli dochodzi do nadmiernej wieloznaczności, obraz może popaść w „grę słów”. Jeśli natomiast ogranicza się do jednego znaczenia, grozi mu dydaktyzm. Prawdziwy poeta unika obu tych niebezpieczeństw. Zarazem igra i poucza.

G. Bachelard, Poetyka skrzydeł [w:] tegoż, Wyobraźnia poetycka.

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>