Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Etymologia w językoznawstwie

29 August 2013 JezykoznawstwoOpracowania  Brak komentarzy

Temat 5

Pojęcie etymologii

Etymologia – pochodzenie wyrazu, może być rozumiane jako::

– historyczna ciągłość między końcową postacią wyrazu a jej najbliższym zaświadczonym historycznym poprzednikiem – taki przypadek ma miejsce głównie w zapożyczeniach, czasami także w wyrazach zmienionych w wyniku ewolucji fonetycznej lub znaczeniowej;

– relacja między końcową postacią wyrazu a jej prehistoryczną zrekonstruowaną formą – taki przypadek ma zastosowanie zwłaszcza w językach, których przodek nie jest historycznie zaświadczony oraz w badaniach sięgających głęboko w przeszłość.

 

Każde wykazanie etynomu jest hipotezą.

W wielu słownikach etymologicznych pochodzenie wyrazu podaje się w obu znaczeniach.

Podaje się także określenia dotyczące stopnia prawdopodobieństwa hipotez – np. za pomocą przysłówków chyba, zapewne, może, oczywiście lub określeń wyraz etymologicznie jednoznaczny/wieloznaczny.

W ocenie etymologicznych hipotez przyjęte są metodologiczne zasady:

1.      Zasada transcendencji historycznej – zakłada, że przyjęcie hipotezy o powstaniu wyrazu przez derywację implikuje konieczność wyjaśnienia wcześniejszego pojawienia się wyrazu, od którego badany wyraz został derywowany.

2.      Zasada kompletności hipotez – zakłada potrzebę wyjaśnienia wszystkich szczegółowych faktów językowych, a zwłaszcza wszystkich nieoczywistych różnic między rozpatrywanym wyrazem a jego domniemanym etynomem.

3.      Zasada wyjaśniania i lokalizacji procesu – każda hipoteza, zakładająca istnienie jakiegoś procesu powinna być wyjaśniona przez podanie okoliczności jego wystąpienia, lokalizacji i różnych uwarunkowań pozajęzykowych. Lepsze wyjaśnienie okoliczności procesu może stanowić o wyższości wywodu danej etymologii nad inną.

 

Procesy etymologiczne stanowiące wyjaśnienie ewolucji dają się sklasyfikować. Wyróżniamy w nich takie kategorie, jak naturalizacja czy adaptacja zapożyczonego wyrazu do systemu języka. Jest to najprostszy z istniejących procesów.

Inny naturalny proces to społeczne unormowanie, które wyjaśnia uznanie określonego wariantu za gorszy i jego eliminację, np. jenerał i generał.

Zmiany znaczenia wyrazu mogą być powodowane ograniczeniem kontaktów międzyśrodowiskowych prowadzących do nieporozumień, np. różne znaczenie słowa aperitif – jako likier ziołowy, słaby alkohol, alkohol z przekąską lub sama przekąska.

Hipotetyczne procesy ewolucyjne są klasyfikowane także z pozycji charakteru przesłanki. Dzielą się na:

1.      Naturalne adaptacje do systemu języka – procesy automatyczne;

2.      Procesy systemowe – konieczność podjęcia mniej lub bardziej świadomej decyzji o sposobie zaadoptowania pożyczki.

 

Istnieją przypadki powstania neologizmów w wyniku procesów opartych na proporcji, ale nie automatycznych lub systemowych, tylko sztucznych, wymagających wiedzy językowej osoby tworzącej neologizm.

Procesy międzyjęzykowe również tłumaczą zjawiska etymologiczne. Najprostszym przypadkiem takiego procesu jest zwykłe zapożyczenie. Może ono mieć postać cytatu, automatycznej, systemowej lub sztucznej adaptacji.

Zdarzają się też rzadsze zapożyczenia morfemów słowotwórczych, a nawet wyjątkowo form fleksyjnych.

 

Hipotezy i rodzaje hipotez

 

Hipotezy ryzykowne – takie, które zmniejszają siłę przekonującą hipotezy historyczno-leksykalnej, w skład której wchodzą.

Hipotezy bezpieczne – nie zmieniają siły przekonującej całego wywodu.

Hipotezy bezproblemowe – odwołują się do procesów automatycznych i nie mają konkurencji w postaci innych teorii.

Hipotezy problematyczne – te, które nie są bezproblemowe, czyli wszystkie ryzykowne i niektóre bezpieczne. Hipoteza problematyczna zyskuje na wiarygodności, gdy jest podbudowana jakimś wyjaśnieniem tłumaczącym występowanie nieregularnego procesu.

Hipotezy problematyczne dokumentacyjne – zakładają istnienie ewolucji od znaczenie nie zaświadczonego w żadnym źródle.

 

Hierarchia hipotez ze względu na wartość dowodową:

 

  1. Hipotezy bezproblemowe;
  2. Hipotezy bezpieczne;
  3. Hipotezy ryzykowne:
    • Podbudowane;
    • Ryzykowne historycznie;
    • Ryzykowne metodologicznie – odwołują się do procesu, którego nie da się w sposób oczywisty wyjaśnić.

 

Wiarygodność całej hipotezy jest sumą wartości hipotez częściowych.

Gdy wartości wszystkich hipotez częściowych są jednakowe wyraz należy uznać za etymologicznie wieloznaczny.

 

Twoja odpowiedź

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>